Folk horror αναγνώσματα για να σου σηκωθεί η τρίχα

Ρίχνοντας μια ματιά στον λογαριασμό μου στο Goodreads, συνειδητοποιώ ότι τον τελευταίο χρόνο, τουλάχιστον το 80% των βιβλίων που διάβασα αφορούσαν τον λαογραφικό τρόμο. Μάλιστα, αρκετά προέρχονται από τον εγχώριο εκδοτικό χώρο ή πρόκειται για ελληνικές μεταφράσεις έργων από σπουδαίους ξένους διηγηματογράφους. Μία μεγάλη αναγνωστική μερίδα φαίνεται να τρέφει ιδιαίτερη αδυναμία στη λαογραφία και δεν είναι τυχαίο.

Συνειδητοποιούμε όλο και πιο συχνά πλέον πως η επιθυμία να επιστρέψουμε στη φύση, τα χωριά και την ύπαιθρο γενικότερα εντείνεται όσο περνάει ο καιρός. Η συχνά ζοφερή πραγματικότητα, η επικαιρότητα που μαστίζεται από εμπόλεμες συρράξεις, το «κάψιμο» από το doomscrolling και η έλλειψη ουσιαστικών επαφών -για να ονομάσουμε μερικά από τα ζητήματα που βαραίνουν τον μέσο άνθρωπο σήμερα- έχουν ωθήσει πολλούς να πάρουν (κυριολεκτικά) τα βουνά. Αν αυτό δεν είναι όμως εφικτό, πολλοί βρίσκουν καταφύγιο στα βιβλία.

Γι’ αυτό φτιάξαμε την παρακάτω λίστα, η οποία περιλαμβάνει ανθολογίες τρόμου, ιστορίες φαντασμάτων, νέα, πρωτότυπα διηγήματα και folk horror κόμικς που μας παρασύρουν σε άλλους κόσμους, γεμάτους μαγεία, νατουραλιστικά τοπία και μυστήριο.

«Μια προειδοποίηση για τους περίεργους» (Μεταίχμιο)

Ο Μ. Ρ. Τζέιμς θεωρείται ο πατέρας του folk horror αλλά και γενικότερα ο θεμελιωτής των ιστοριών φαντασμάτων όπως τις ξέρουμε σήμερα. Τα διηγήματά του υπάρχουν σε πολλές και διαφορετικές εκδόσεις, όμως στα ελληνικά για καιρό δεν είχαμε κάποια αντίστοιχη, ικανοποιητική συλλογή. Οι Εκδόσεις Μεταίχμιο έδωσαν τη λύση, αφού στις αρχές του φθινοπώρου κυκλοφόρησαν το τρίτο βιβλίο της σειράς κλασικού τρόμου «Tenebrae», που επιμελείται ο συγγραφέας και μεταφραστής Χρυσόστομος Τσαπραΐλης. Επιλέγοντας διαφορετικά αφηγήματα μέσα από τέσσερις συλλογές του Τζέιμς, ο Τσαπραΐλης μάς συστήνει το έργο του ιδιοσυγκρασιακού Άγγλου λογοτέχνη. Στον μαγικό κόσμο που έχει χτίσει ο Τζέιμς, παντού καραδοκεί ο κίνδυνος. Μια απόδραση στην αγγλική επαρχία μπορεί να αποβεί μοιραία. Το ίδιο και οι περιπλανήσεις στην παραλία. Καθεδρικοί, πανδοχεία και παλιά αρχοντικά πάντα κρύβουν φρικιαστικά μυστικά και, αν είσαι αρκετά περίεργος, πολύ γρήγορα θα τα ανακαλύψεις.

«Το κατέβασμα του φεγγαριού» (Ίκαρος)

View this post on Instagram

A post shared by Chrysostomos Tsaprailis (@a.nyarl)

Εκτός από εξαιρετικές μεταφράσεις, ο Χρυσόστομος Τσαπραΐλης έχει και φανταστική πένα. Το γνωρίζουν πολύ καλά όσοι έχουν διαβάσει τις «Παγανιστικές δοξασίες της θεσσαλικής επαρχίας» και το «De Mysteriis». Με τον πιο πρόσφατο λογοτεχνικό του άθλο, «Το κατέβασμα του φεγγαριού», ο συγγραφέας συνεχίζει να επινοεί ευφάνταστες ιστορίες με αφετηρία τους γοητευτικούς λαογραφικούς μύθους της ελληνικής υπαίθρου. Αυτή τη φορά, μας ταξιδεύει μέχρι την ορεινή Καρδίτσα και γράφει μια περιπέτεια μυστηρίου γύρω από το αρχαίο τελετουργικό του «κατεβάσματος» του φεγγαριού. Μπορεί ο Τσαπραΐλης να την έγραψε σκεπτόμενος τι θα ήθελε να διαβάζει ο έφηβος εαυτός του, όμως εγγυόμαστε ότι και οι μεγαλύτεροι αναγνώστες θα την απολαύσουν.

«Η χτυπημένη και άλλες ιστορίες με φαντάσματα» (Ροές)

Μετά τις ανατριχιαστικές ιστορίες του «Άλιωτου», ο Γιώργος Θάνος επιμελείται μία νέα φολκλορική ανθολογία με διηγήματα γραμμένα από τα τέλη του 19ου ως τις αρχές του 20ού αιώνα. Δεκατρείς ιστορίες φαντασμάτων από ιστορικούς συγγραφείς: Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Κ.Π. Καβάφης, Μένος Φιλήντας, Νικόλαος Επισκόπουλος κ.α. αναδεικνύουν τη διαχρονική σχέση της ελληνικής λογοτεχνίας με το φανταστικό και το αλλόκοτο.

«Greek Vampires» (Cycladic Press)

Το 1929, ο λόγιος Αμερικανός διπλωμάτης, ποιητής και φιλέλληνας Τζορτζ Χόρτον κυκλοφόρησε το βιβλίο «Home of Nymphs and Vampires: The Isles of Greece» («Νεράιδες και βρικόλακες στα νησιά της Ελλάδος»). Στις σελίδες του αφηγείται εμπειρίες και εικόνες από τα ταξίδια του στα ελληνικά νησιά. Δυστυχώς, η έκδοση είναι εδώ και πολλά χρόνια εξαντλημένη, αλλά το Cycladic Press κατάφερε να δημοσιεύσει το όγδοο κεφάλαιο, που αφορά θρύλους και ιστορίες για Έλληνες βρικόλακες. Παρότι το παράρτημα του βιβλίου, γραμμένο από τον Γάλλο γιατρό και βοτανολόγο Ζοζέφ Πιτόν ντε Τουρνεφόρ, περιέχει αρκετά οπισθοδρομικούς χαρακτηρισμούς για τους νησιώτες και την ελληνική λαογραφία, το «Greek Vampires» παραμένει μία πολύ ενδιαφέρουσα καταγραφή των παραδόσεων αλλά και των προκαταλήψεων της τότε εποχής.

«Τζον Σάιλενς: Αρχαίες μαγείες και άλλες απόκρυφες υποθέσεις» (Στοχαστής)

Ο εμβληματικός Άλτζερνον Μπλάκγουντ μπλέκει λαογραφικό τρόμο, μυστήριο, αποκρυφισμό και παραψυχολογία στη συλλογή διηγημάτων με πρωταγωνιστή τον Δρ. Τζον Σάιλενς. Οι παράξενες υποθέσεις που καλείται να επιλύσει ο επαγγελματίας ερευνητής υπερφυσικών φαινομένων προφανώς αφορούν κόσμους πέραν του δικού μας, και, μαζί με τους χαρακτήρες της κάθε ιστορίας, καλούμαστε να συμφιλιωθούμε με την ιδέα ύπαρξης πλασμάτων και γεγονότων φαινομενικά ανεξήγητων. Αξίζει επίσης να διαβάσει κανείς και τις δύο πιο γνωστές νουβέλες του μυθιστοριογράφου, «Το Γουέντιγκο» και «Οι Ιτιές», που κυκλοφορούν στα ελληνικά από την Άγνωστη Καντάθ, το Δώμα και άλλους εκδοτικούς οίκους.

Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους (Νήσος)

Το συναρπαστικό βιβλίο του Μιχάλη Αλμπάτη μετράει τέσσερα περίπου χρόνια από τότε που κυκλοφόρησε, αλλά το θεωρούμε απαραίτητο για την τρέχουσα λίστα. Άλλωστε, εξακολουθεί να περιλαμβάνεται σε σχετικές βιβλιοπροτάσεις και δικαιολογημένα. Γέλιο, συγκίνηση αλλά και φρίκη προκαλεί η ιστορία του δεκαπεντάχρονου Φανούρη, που, για κακή του τύχη, έχει την ικανότητα να ακούει τους νεκρούς. Ο πανούργος θείος του τον πείθει να ταξιδέψουν μαζί στην κρητική ενδοχώρα και να εκμεταλλευτούν οικονομικά το χάρισμα του ανιψιού (αν μπορεί κανείς να το πει χάρισμα), περιοδεύοντας σε χωριά ως «διερμηνείς των πεθαμένων». Όπως μπορείτε να φανταστείτε, αυτό δεν εξελίσσεται πάντα καλά για τους πρωταγωνιστές.

«Χωριόρρορ»

Αν είναι κάτι που μας διδάσκει ο λαογραφικός τρόμος, είναι ότι συνήθως οι μικρές κοινωνίες, ειδικά της υπαίθρου, κρύβουν μυστικά που καλό είναι να μην επιχειρούμε να ξεσκεπάσουμε. Τα τέρατα που συναντάμε στο κόμικ «Χωριόρρορ» δεν είναι τα προβλεπόμενα. Γεννιούνται από τον φόβο των ανθρώπων απέναντι στη διαφορετικότητα. Εννιά ιστορίες τρόμου από δέκα καλλιτέχνες αποκαλύπτουν προσωπικές ανησυχίες και φόβους, θρύλους και σπαρακτικά βιώματα.