Στην «Πατρίδα» του Πάβελ Παβλικόφσκι, ο Τομας Μαν δεν είναι αρκετός
Επίκαιρο πλην ασφαλές, το βιογραφικο δράμα απέσπασε το βραβείο σκηνοθεσίας στο Φεστιβάλ Καννών, αλλά δεν μας συγκίνησε όσο θα περιμέναμε.
Έχουμε περάσει πολλά χρόνια να κάνουμε ντιμπέιτ για το αν η πολιτική χωράει στην τέχνη. Τα τελευταία χρόνια, με τη γενοκτονία στη Γάζα να έχει προκαλέσει μια άνευ προηγουμένου πόλωση στον κόσμο του πολιτισμού, φαίνεται πως η καλλιτεχνική κοινότητα περνάει περισσότερο χρόνο να κάνει αυτήν ακριβώς τη συζήτηση παρά οποιαδήποτε άλλη. Στην περίπτωση του κινηματογράφου, ο Πρόεδρος της Επιτροπής του Φεστιβάλ Καννών, ο σκηνοθέτης Παρκ Τσαν-Γουκ, αναρωτήθηκε γιατί αντιμετωπίζουμε αυτές τις δύο έννοιες, την πολιτική και την τέχνη, σαν να αλληλοαναιρούνται. Με έναν τρόπο, στη φύση αυτής της σύγκρουσης αφορά η νέα ταινία του Πάβελ Παβλικόφσκι, «Πατρίδα», που βραβεύτηκε στο φεστιβάλ για τη σκηνοθεσία της.
Στα τέλη της δεκαετίας του ‘40 κι ενώ η κατακερματισμένη Γερμανία αποτελεί ένα από τα πεδία του Ψυχρού Πολέμου, ο νομπελίστας Τόμας Μαν (Χανς Ζίζλερ) επιστρέφει μετά από δεκαέξι χρόνια αυτοεξορίας. Μαζί με την κόρη του, Έρικα (Σάντρα Χιούλερ), και μία γυαλιστερή Μπιούικ, θα ταξιδέψει από τη Δυτική στην Ανατολική Γερμανία σε μια παράδοξα πανηγυρική περιοδεία. Όσο ο συγγραφέας προσπαθεί να προστατεύσει την κληρονομιά του έργου του, μια οικογενειακή τραγωδία εκτυλίσσεται που τον φέρνει αντιμέτωπο με τις ευθύνες του ως καλλιτέχνη αλλά και ως πατέρα.
Η απόρριψη ποιας πατρίδας;
Δεν είναι τυχαίο που η «Πατρίδα» του Παβλικόφσκι είναι στημένη σαν ανάμνηση. Από το τετράγωνο κάδρο, το (χαρακτηριστικό για τον σκηνοθέτη) ασπρόμαυρο, τους χώρους που γεμίζουν και αδειάζουν, η Γερμανία που παρατηρούμε στην ταινία είναι η σύγκρουση μεταξύ της χώρας που άφησε πίσω του ο συγγραφέας και αυτής που πλέον πρέπει να αντιμετωπίσει τη μεγάλη τραγωδία που προκάλεσε.
Διαβάστε επίσης
Έχοντας περάσει το μεγαλύτερο μέρος των δύο προηγούμενων δεκαετιών στις ΗΠΑ σε μια αυτοεξορία, ο Μαν διασχίζει μια χώρα που αναρωτιέται αν είναι πλέον μέρος της ταυτότητάς του για να μπορεί να την απορρίψει. Έτσι, στέκεται περισσότερο ως μια δημόσια φιγούρα για της οποίας την υποστήριξη διεκδικούν τόσο η αμερικανική όσο και η σοβιετική πλευρά.
Το οικογενειακό αδιέξοδο
Αν το πρώτο επίπεδο της αποξένωσης είναι ανάμεσα στον αυτο-εξορισμένο πολίτη και την χώρα του, στο δεύτερο κινείται μέσα στα πιο περιορισμένα πλαίσια της οικογένειας και του πατέρα που τη δημιούργησε. Η παρουσία της Έρικα (με τη Χιούλερ να δίνει μια εκπληκτική και συναισθηματική ερμηνεία ως πρώην-ηθοποιός-νυν-παιδί-για-όλες-τις-δουλειές κατά τη διάρκεια της περιοδείας) λειτουργεί ως ένα νήμα που κρατάει τον συγγραφέα συνδεδεμένο όχι μόνο με την οικογενειακή πραγματικότητα, αλλά με τη θλίψη και την οργή που συνοδεύουν μια τραγωδία. Η σχέση πατέρα και κόρης βρίσκεται δικαίως στο επίκεντρο, παρουσιάζοντας μια πιο ενδιαφέρουσα (και επώδυνη) ιδέα από την χιλιο-εξερευνημένη εθνική ντροπή της μεταπολεμικής Γερμανίας.
Η ευθύνη του καλλιτέχνη
Από τη Φρανκφούρτη και τους Αμερικάνους έως τη Βαϊμάρη και τους Σοβιετικούς, όλοι περιμένουν από τον νομπελίστα να πάρει μια θέση που θα νομιμοποιήσει την παρουσία των ξένων στρατευμάτων στη χώρα του. Στην πραγματικότητα, ως Γερμανός (αμαρτωλός ακόμη και στην αυτοεξορία του) και ως εκφραστής μιας ολόκληρης γενιάς, έχει ευθύνη απέναντι στην Ιστορία, την ίδια ευθύνη που αναγνωρίζουμε στους καλλιτέχνες της δικής μας εποχής. Όπως και στο πλαίσιο της οικογένειάς του, ο Μαν του Παβλικόφσκι μοιάζει λίγος: αρνείται να δικαιώσει οποιαδήποτε πλευρά, διατηρώντας ίση απόσταση μεταξύ τους, ακόμη και αφού έχει υπάρξει μάρτυρας σε καθεστωτικές παρανομίες.
Η «Πατρίδα» του Παβλικόφσκι έχει μια καρτποσταλική ποιότητα που δύσκολα σε αφήνει ασυγκίνητο, με μια σειρά από επίκαιρες πλην ασφαλείς ιδέες στον πυρήνα της. Τα πορτραίτα «μεγάλων ανδρών» που αναμετρώνται με τις αδυναμίες τους, ωστόσο, δεν είναι κάτι που μου έχει λείψει από τον κινηματογράφο. Αντιθέτως, για ένα μεγάλο μέρος της ιστορίας του που συνεχίζει ακόμη και σήμερα, υπάρχουν παντού γύρω μας (το blockbuster-φαινόμενο της χρονιάς, η «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν, το αποδεικνύει αυτό). Ίσως, λοιπόν, θα ήταν πιο ενδιαφέρον να είχαμε δει μια ταινία για την Έρικα.
H «Πατρίδα» κυκλοφορεί στις αίθουσες στις 3 Σεπτεμβρίου από τη Spentzos Film. Δείτε περισσότερες κριτικές εδώ.
