«ΣΤΑΣΙΣ/ΕΚΣΤΑΣΙΣ»: Ζητήματα εκτοπισμού και πολιτικών κρίσεων στην 8η Μπιενάλε της Αθήνας

Στη Βενετία, το Ελληνικό Περίπτερο άνοιξε τις πόρτες του για την 61η Διεθνή Έκθεση Τέχνης – La Biennale di Venezia, μέσα σε ένα θυελλώδες πολιτικό κλίμα, καθώς συνεχίζονται οι διαμαρτυρίες κατά του Ισραήλ και της Ρωσίας.

Όσο η εικαστική εγκατάσταση του Ανδρέα Αγγελιδάκη περιμένει κοινό και κριτικούς να εξερευνήσουν το «Escape Room» και να βγάλουν τα συμπεράσματά τους, στην ελληνική πρωτεύουσα προετοιμαζόμαστε σιγά-σιγά για τη δική μας Μπιενάλε, της οποίας η θεματική παρουσιάστηκε σήμερα, 12 Μαΐου. Η 8η διοργάνωση της Μπιενάλε της Αθήνας, με τίτλο «ΣΤΑΣΙΣ/ΕΚΣΤΑΣΙΣ», σε επιμέλεια του Thiago de Paula Souza, υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Poka-Yio, θα πραγματοποιηθεί στον ιστορικό χώρο του Καπνεργοστασίου της Βουλής των Ελλήνων, από τις 2 Απριλίου έως τις 27 Ιουνίου 2027.

Περίπου έναν μήνα πριν, ο θεσμός ανακοίνωσε την αναδιάρθωσή του, η η οποία περιλαμβάνει τη συγκρότηση Εποπτικού Συμβουλίου (Board of Trustees), της Συμβουλευτικής Επιτροπής (Advisory Board) και της Συμβουλευτικής Επιτροπής Επιμέλειας (Curatorial Committee). Η 8η Μπιενάλε της Αθήνας ανοίγει έτσι ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία της επαναπροσδιορίζοντας τον ρόλο των πολιτιστικών οργανώσεων στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς. Το νέο μοντέλο λειτουργίας προτείνει μία Μπιενάλε που δεν θα υφίσταται ως στατικός οργανισμός, αλλά ως ένα συλλογικό και διαρκώς εξελισσόμενο οικοσύστημα, που εστιάζει στην εξωστρέφεια, τη συνέργεια και τη βιωσιμότητα.

Ποια είναι η χρυσή τομή;

Διόλου περίεργο που η επερχόμενη Μπιενάλε καταπιάνεται με την πολιτική επικαιρότητα, ξεκινώντας την αφήγηση από προσωπικές έννοιες, όπως η εγγύτητα, η οικειότητα και η νοσταλγία και συνδέοντας τες με παγκόσμιες πολιτικές κρίσεις και ζητήματα, όπως ο εκτοπισμός, η συνενοχή και ο φόβος. Η «AB8: ΣΤΑΣΙΣ/ΕΚΣΤΑΣΙΣ» διερευνά πώς οι καλλιτεχνικές πρακτικές μπορούν να καλλιεργήσουν συνθήκες υποστήριξης, διαλόγου και μετασχηματισμού του πολιτικού μας φαντασιακού και να λειτουργήσουν ως χώροι, μέσα στους οποίους παγιωμένες βεβαιότητες μπορούν να τεθούν υπό διαπραγμάτευση.

Πώς μπορούμε να παραμένουμε σε εγρήγορση και να αντισταθούμε στη σιωπή ή την αδιαφορία απέναντι σε όσα συμβαίνουν; Με αυτό το ερώτημα ως αφετηρία, η 8η διοργάνωση επιδιώκει, μέσα από την κεντρική της έκθεση, να εντοπίσει τα όρια και τις ισορροπίες των δύο αυτών όψεων στη σύγχρονη πραγματικότητα. «Στάσις»= από τον όρο ἵσταμαι, δηλαδή στέκομαι ή υπερασπίζομαι. Η στάση περιγράφει μια κατάσταση ακινησίας ή στασιμότητας, όταν υπάρχει μια αίσθηση περιορισμού και αδυναμίας λήψης αποφάσεων. Ταυτόχρονα, λειτουργεί ως μεταφορά για τα όσα ζούμε σήμερα: μια συνθήκη κρίσης ή αποσύνθεσης μέσα στην οποία συχνά αδυνατούμε να εφοδιαστούμε με τα κατάλληλα εργαλεία ή τις μορφές δράσης που θα μπορούσαν να επιφέρουν αλλαγή.

Από την άλλη, ο όρος «έκστασις» δηλώνει την κατάσταση κατά την οποία «βγαίνουμε από τον εαυτό μας», βιώνοντας τιγμές έντονων συναισθημάτων, έξαρσης, μετατόπισης ή εκτοπισμού. Διαφορετικά συμφραζόμενα και πολιτισμικά πλαίσια έχουν διευρύνει τη σημασία του όρου, δημιουργώντας συνδέσεις με τελετουργικά, εμπειρίες απόλαυσης ή μεταβαλλόμενης συνείδησης μέσα σε ποικίλα αστικά περιβάλλοντα, επαναφέροντας με αυτόν τον τρόπο τη συζήτηση στην εκτόπιση του σώματος και, ως αποτέλεσμα, την προοπτική μιας μεταμόρφωσης. Το ζήτημα της «έκστασης» αρθρώνεται μέσα από καλλιτεχνικές πρακτικές με τη μορφή εκδηλώσεων ευφορίας, αλλά πρωτίστως ως μορφές ενεργειακής έντασης, μια μεγάλη συγκέντρωση ενέργειας που εκδηλώνεται ως αλλαγή κατάστασης.

Η Αθήνα έχει δείξει πως, ακόμη και σε περιόδους κρίσης, η συλλογική δράση μπορεί να δημιουργήσει χώρους μέσα στους οποίους μπορούμε να επαναπροσδιορίσουμε όσα θεωρούσαμε δεδομένα, και για να το πετύχει αυτό η έκθεση θα αναπτυχθεί μέσα από έναν διαρκή διάλογο με τοπικούς και διεθνείς δημιουργούς

Το παραδοσιακό και το σύγχρονο συναντιούνται και συγκρούονται στην «ΑΒ8: ΣΤΑΣΙΣ/ΕΚΣΤΑΣΙΣ», μέσα από τη συμμετοχή καλλιτεχνών από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Όπως έγινε κατανοητό από τους συντελεστές της, η έκθεση δεν προτίθεται να παραμείνει σιωπηλή απέναντι στις επείγουσες συζητήσεις του σήμερα, ταυτόχρονα όμως αρνείται να τις εργαλειοποιήσει. Με την Αθήνα ως πρωταγωνίστρια -μια πόλη με μακρά ιστορία και συλλογικές πρακτικές που απαντούν με τον τρόπο τους στις διεθνείς στρεβλώσεις- η 8η Μπιενάλε προσκαλεί το κοινό σε μία πιο ενδελεχή κατανόηση του παρόντος.

Όσα είπαν οι συντελεστές

«Η Μπιενάλε της Αθήνας εισέρχεται σε μια νέα φάση θεσμικής ωριμότητας. Η νέα μορφή διακυβέρνησης έρχεται να ενδυναμώσει έναν θεσμό που εδώ και δύο δεκαετίες λειτουργεί ως πλατφόρμα καλλιτεχνικής παραγωγής και διαλόγου με τη διεθνή κοινότητα της σύγχρονης τέχνης. Αυτό που μας ενδιαφέρει δεν είναι μόνο η παρουσίαση της τέχνης, αλλά η δυνατότητα της Μπιενάλε να συμβάλλει ενεργά στη σύγχρονη καλλιτεχνική παραγωγή και να διατηρεί την τέχνη ανοιχτή, ζωντανή και συνδεδεμένη με την εποχή της. Κάθε ιδρυτικό μέλος του Εποπτικού Συμβουλίου έχει συμβάλει, με τον δικό του τρόπο, στο πεδίο της σύγχρονης τέχνης, αλλά είναι η πρώτη φορά που αποφασίσαμε να μετέχουμε σε μια κοινή πρωτοβουλία», δήλωσε ο Δάκης Ιωάννου, μέλος του προεδρείου του Εποπτικού Συμβουλίου της Μπιενάλε της Αθήνας.

«Αλλαγή παραδείγματος: Η Μπιενάλε της Αθήνας ιδρύθηκε πριν από είκοσι χρόνια ως ανεξάρτητη πρωτοβουλία της εγχώριας εικαστικής σκηνής. Σήμερα, παραμένοντας μία από τις ελάχιστες artist-run Μπιενάλε διεθνώς, περνά σε νέα φάση, ενδυνάμωσης και διεύρυνσης. Τα ιδρυτικά μέλη του Εποπτικού Συμβουλίου έχουν αφήσει το στίγμα τους στον χώρο της σύγχρονης τέχνης και για πρώτη φορά συμπράττουν σε ένα συλλογικό εγχείρημα. Η συμπόρευση αυτή καταρρίπτει το στερεότυπο ότι «στην Ελλάδα δεν μπορούμε να συνεργαστούμε» και σηματοδοτεί μια αλλαγή παραδείγματος.

Επαναδιαμόρφωση του στόχου: Αν η 1η Μπιενάλε της Αθήνας το 2007 συνέβαλε στην τοποθέτηση της πόλης στον διεθνή καλλιτεχνικό χάρτη, αυτή η νέα εποχή φιλοδοξεί να την αναδείξει ως κύρια προοδευτική πλατφόρμα σύγχρονης τέχνης στην Ευρώπη.

Επιμέλεια: Η 8η Μπιενάλε της Αθήνας είναι η πρώτη διοργάνωση που πραγματοποιείται μέσα σε αυτό το νέο πλαίσιο. Για πρώτη φορά, η επιλογή του επιμελητή έγινε κατόπιν εισήγησης μιας διεθνούς Συμβουλευτικής Επιτροπής Επιμέλειας, με τη συμμετοχή των Κατερίνας Γρέγου, Massimiliano Gioni, Stefanie Hessler και Gabi Ngcobo. Η επιλογή του Thiago de Paula Souza αντανακλά μια επιμελητική πρακτική με διεθνή εμπειρία. Παράλληλα με την ΑΒ8, επιδιώκουμε να αναπτύξουμε συμπράξεις με καλλιτέχνες, ανεξάρτητες πρωτοβουλίες αλλά και πολιτιστικούς φορείς, ενεργοποιώντας ένα ευρύτερο δίκτυο συνεργασίας», ανέφερε ο Poka-Yio, συνιδρυτής, εκτελεστικός και καλλιτεχνικός διευθυντής της Μπιενάλε της Αθήνας.

«Η σχέση με την Αθήνα και την ευρύτερη περιοχή είναι θεμελιώδης για την ανάπτυξη της έκθεσης. Για μένα, η 8η Μπιενάλε της Αθήνας αποτελεί μια δημιουργική πρόκληση που με ωθεί να προσεγγίσω τις καλλιτεχνικές πρακτικές μέσα από το πρίσμα μιας πόλης με σύνθετη ιστορία και έντονη πολιτική και κοινωνική εμπειρία. Η Αθήνα έχει δείξει πως, ακόμη και σε περιόδους κρίσης, η συλλογική δράση μπορεί να δημιουργήσει χώρους μέσα στους οποίους μπορούμε να επαναπροσδιορίσουμε όσα θεωρούσαμε δεδομένα, και για να το πετύχει αυτό η έκθεση θα αναπτυχθεί μέσα από έναν διαρκή διάλογο με τοπικούς και διεθνείς δημιουργούς», ανέφερε ο Thiago de Paula Souza, επιμελητής της 8ης Μπιενάλε της Αθήνας.

H 8η Μπιενάλε της Αθήνας πραγματοποιείται με τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μέσω του Προγράμματος «Αττική» 2021-2027.