Η «Αφροδίτη» του Τζεφ Κουνς συνομιλεί με γυναίκες της αρχαιότητας

«Μια έκθεση μικρή σε μέγεθος αλλά σημαντική, σε επιστημονικό περιεχόμενο και ερμηνεία». Έτσι μας περιέγραψε στη συνέντευξη τύπου η πρόεδρος και διευθύνουσα σύμβουλος του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, Σάντρα Μαρινοπούλου, τη νέα έκθεση που παρουσιάζεται στο Μέγαρο Σταθάτου. «Η Αφροδίτη του Lespugue» άνοιξε στις 20 Μαρτίου και ήταν από τις πιο πολυαναμενομένες παρουσιάσεις της φετινής εικαστικής φουρνιάς. Ο λόγος; Ο Τζεφ Κουνς, φυσικά, του οποίου τα γουστόζικα γλυπτά που παραπέμπουν σε συνθέσεις από μπαλόνια εξακολουθούν να γοητεύουν.

Ο Αμερικανός καλλιτέχνης φέρνει το έργο του «Balloon Venus Lespugue (Orange)» (2013-2019) από τη Συλλογή Homem Sonnabend στην Αθήνα, σε διάλογο με εννέα άλλες «Αφροδίτες» από την παλαιολιθική περίοδο. Το αντίγραφο του έργου στην «Η Αφροδίτη του Lespugue», που εκτίθεται μαζί με πρωτότυπα σχέδια του Κουνς, έδωσε στην επιμελητική ομάδα του μουσείου την ιδέα να επεκτείνει την αφήγηση και να κάνει ένα ταξίδι από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Επίκεντρο όλων, η γυναίκα και οι διάφορες εκφάνσεις της.

Στα 2.5 μέτρα και 1.055 κιλά, η «Αφροδίτη» του Τζεφ Κουνς δύσκολα περνάει απαρατήρητη. Φτιαγμένη από ανακλαστικό ανοξείδωτο χάλυβα σε ένα ζωηρό πορτοκαλί χρώμα (η απόχρωση θύμιζε στον καλλιτέχνη εκείνη του πηλού), λουσμένη στο φως και σε περίοπτη θέση μέσα στο Μέγαρο Σταθάτου, σε περιμένει για να φωτογραφηθείς μαζί της, να χαζέψεις την αντανάκλασή σου πάνω στο σώμα της και να αναρωτηθείς για τους συμβολισμούς που κρύβει. Μπορεί με μια πρώτη ματιά να σου θυμίζει τα μπαλόνια που φτιάχνουν οι κλόουν σε τσίρκα, όμως για τον σχεδιασμό του γλυπτού ο καλλιτέχνης εμπνεύστηκε από ένα θρυλικό αντικείμενο της αρχαιότητας: την «Αφροδίτη του Lespugue», ένα αγαλματίδιο από χαυλιόδοντα μαμούθ που χρονολογείται περίπου 28.000 χρόνια πριν από την εποχή μας. Η Αφροδίτη υπήρξε κομβική για την τέχνη του Κουνς ήδη από τα πρώτα χρόνια της καριέρας του. Η σειρά «Antiquity» που ξεκίνησε το 2008 είναι η πιο φανερή εικαστική του εξερεύνηση γύρω από τη θεά του έρωτα, καθώς ο καλλιτέχνης εμπνέεται από Μποτιτσέλι, Τιτσιάνο, Ντισάν και Μπρανκούζι και εμβαθύνει σε διαχρονικές έννοιες περί ομορφιάς και μορφής.

Οι απαρχές της γυναικείας αναπαράστασης

Όταν προέκυψε η ιδέα να συνδιαλλαγεί η φουσκωτή «Αφροδίτη» του Κουνς με αντικείμενα της αρχαιότητας, οι επιμελητές της έκθεσης και επιστημονικοί διευθυντές του ΜΚΤ, Δρ. Παναγιώτης Ιωσήφ και Δρ. Ιωάννης Φάππας, θέλησαν να φτιάξουν κάτι διαφορετικό. Σε ένα άλλο δωμάτιο του μουσείου, βουτηγμένο στο σκοτάδι, αντικρίσαμε μία διαφορετική εκθεσιακή προσέγγιση. Σε αντίθεση με το κατάφωτο δωμάτιο που φιλοξενεί το έργο του Κουνς, στην απέναντι αίθουσα αισθανθήκαμε ότι μπήκαμε σε σπηλιά, εκεί όπου ο παλαιολιθικός άνθρωπος έφτιαξε τις δικές του Αφροδίτες από ελεφαντόδοντο, ασβεστόλιθο και πηλό. Το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης δανείστηκε από διεθνή μουσεία αντίγραφα εννέα μικρών γυναικείων ειδωλίων, που αποκαλύπτουν ένα κοινό μορφολογικό λεξιλόγιο το οποίο επαναλαμβάνεται σε μεγάλες γεωγραφικές αποστάσεις (από την Ιβηρική χερσόνησο έως την κεντρική Ευρώπη και την κεντρική Ασία).

«Προσπαθήσαμε να βοηθήσουμε τον επισκέπτη να κάνει ένα ταξίδι στις απαρχές της ανθρώπινης δημιουργίας, της πρώτης αναπαράστασης ανθρώπινης μορφής από τους ανατομικά σύγχρονους ανθρώπους» εξηγεί ο Παναγιώτης Ιωσήφ ξεναγώντας μας στο χώρο. «Θέλαμε μια ήρεμη, απαλή και βιωματική εμπειρία, για να δημιουργήσουμε μία έντονη αντίθεση με το έργο του Τζεφ που είναι φωτεινό, έχει χρώμα και είναι παιχνιδιάρικο».

Οι επιμελητές αναφέρουν για τα αρχαία ειδώλια: «Το πλέον εντυπωσιακό χαρακτηριστικό αυτών των Αφροδιτών, έγκειται στην υπερβολή της φόρμας τους: βολβόσχημη κοιλιακή χώρα, τονισμένοι γοφοί, πλούσια στήθη, ενώ συχνά τα χαρακτηριστικά του προσώπου και τα άκρα είναι σε σμίκρυνση ή εντελώς απόντα. Το σώμα γίνεται μήνυμα και η μορφή του το σκεύος που φέρει νόημα». Ο Ιωσήφ στάθηκε επίσης στο γεγονός ότι το έργο των παλαιολιθικών ανθρώπων δεν διαφέρει πολύ από εκείνο του Κουνς, τόσο σε τεχνικό επίπεδο όσο και στην προσέγγιση -και η αρχαία και η μοντέρνα Αφροδίτη μάς δείχνουν προσωπικές ερμηνείες για το ανθρώπινο βίωμα.

Με μια πιο σύγχρονη ματιά

Για τον Τζεφ Κουνς, η έκθεση ταιριάζει απόλυτα στην εποχή όπου παρουσιάζεται. Αυτό που ο καλλιτέχνης αποκομίζει από αυτόν τον εικαστικό διάλογο είναι «η ένωση όλων μας, όλα όσα μοιραζόμαστε μέσω ενός κοινού λεξιλογίου, η σημασία του πώς να εκφραζόμαστε μέσω συναισθημάτων, τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος. Οι άνθρωποι εκείνης της εποχής διέδιδαν γνώση για τη ζωή και την ύπαρξη μιας κοινότητας. Νομίζω ότι η συγκεκριμένη έκθεση αφορά κυρίως αυτή την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των ανθρώπων». Ο Αμερικανός δημιουργός ενδιαφέρθηκε για την «Αφροδίτη του Lespugue» λόγω της μοντερνιστικής της διάστασης και επιχείρησε μια επανασύνδεση της σύγχρονης ανθρώπινης εμπειρίας, καταβαλλόμενης από τον ψηφιακό, υπέρ-υλικό κόσμο, με εκείνη της αρχαιότητας.

Κάποιοι θα ισχυριστούν ότι το επιβλητικό γλυπτό αρκεί για να περάσεις μια βόλτα από το μουσείο. Εμείς θα πούμε ότι εξίσου υπέροχη είναι και η δουλειά που έγινε από τους Ιωσήφ και Φάππα όσον αφορά την παρουσίαση των μικρότερων Αφροδιτών. Απέναντι σε ένα τόσο μαγνητικό έργο τέχνης όπως του Κουνς, οι επιμελητές κατάφεραν να στήσουν μία εμβυθιστική εμπειρία που ξεφεύγει από τις συνηθισμένες εικαστικές πρωτοβουλίες του ΜΚΤ και επιχειρεί να εισάγει τον επισκέπτη σε ένα διαφορετικό εκθεσιακό βίωμα.

Δεν ξέρουμε εάν ο επισκέπτης θα εστιάσει τόσο στις πολλαπλές ερμηνείες που υποτίθεται ότι κρύβει η αστραφτερή πορτοκαλί «Αφροδίτη» ή θα σταθεί απλώς στην παράξενη όψη της. Πιθανόν να την αντιμετωπίσει περισσότερο ως θέαμα και αφορμή για Instagram story παρά ως έργο τέχνης, δεδομένης και της φήμης του Κουνς ως ενός από τους διασημότερους (και πιο εμπορικούς) εκπροσώπους της σημερινής ποπ κουλτούρας. Σε κάθε περίπτωση, μαντεύουμε ότι η «Αφροδίτη» του Κουνς θα είναι από τις πιο επιτυχημένες εκθέσεις του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης.

Περισσότερες πληροφορίες και κρατήσεις εισιτηρίων στο cycladic.gr