Το ΕΜΣΤ κοιτά πέρα από τη Δύση και σε προκαλεί να κάνεις το ίδιο
Μπήκαμε στο μουσείο για να δούμε τις τρεις νέες εκθέσεις που εγκαινιάζει για το καλοκαίρι.
Περιεχόμενα
Περίπου μια πενταετία μετά το δυναμικό του ξεκίνημα, το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης έχει αναμφίβολα εξελιχθεί σε ένα από τα πιο επιδραστικά ελληνικά μουσεία σήμερα, αλλά και ένας από τους αγαπημένους μας προορισμούς. Με την ανανέωση της θητείας της Κατερίνας Γρέγου ως καλλιτεχνικής διευθύντριας του μουσείου για πέντε ακόμη χρόνια, προβλέπεται ένα πολλά υποσχόμενο πρόγραμμα και περισσότερες αφορμές για να επισκεπτόμαστε το κτίριο στη Συγγρού.
Προφανώς, δεν γινόταν να αποχαιρετήσουμε για το καλοκαίρι χωρίς μία ακόμη μεγάλη έκθεση -τρεις, για την ακρίβεια. Πριν, λοιπόν, τις φθινοπωρινές εκπλήξεις, βρεθήκαμε πάλι στο Νέο Κόσμο για να δούμε τις νέες εκθέσεις του ΕΜΣΤ, που εγκαινιάζονται την Πέμπτη 11 Ιουνίου.
Το ομαδικό πρότζεκτ «South by Southeast», ένα «Spotlight» για τον εμβληματικό Γιώργο Λάππα και μία βίντεο-εγκατάσταση από τη Μαργαρίτα Αθανασίου συμπληρώνουν το εκθεσιακό τρίπτυχο του ΕΜΣΤ. Οι νέες εκθέσεις φέρνουν ανανεώσεις στη μόνιμη συλλογή, αφηγούνται διαχρονικές ιστορίες, στρέφουν το βλέμμα στην επικαιρότητα και συνεχίζουν να τιμούν ιστορικούς καλλιτέχνες της νεότερης ελληνικής τέχνης.
Ας δούμε αναλυτικά όλα όσα έχει ετοιμάσει η ομάδα του μουσείου.
Πώς χτίζεις μια συλλογή από το μηδέν;
«Οι καλύτερες συλλογές δεν είναι αυτές που περιέχουν τα πάντα, αλλά εκείνες που μπορούν να αφηγηθούν ιστορίες με συνοχή και συγκεκριμένη στόχευση». Η επιμονή της Κατερίνας Γρέγου σε αυτό το σκεπτικό βοήθησε στην αποφυγή δημιουργίας μιας μόνιμης συλλογής που εξαντλεί ή καταντά μονότονη. Η πολιτική είναι τα έργα διαρκώς να ανανεώνονται, ώστε ο επισκέπτης να μη βασίζεται αποκλειστικά στις περιοδικές παρουσιάσεις για να έρθει στο μουσείο. Με νέο προσανατολισμό και μπόλικες προσθήκες, μέσα από δωρεές και αγορές, το ΕΜΣΤ «ξεσκονίζει» τη συλλογή του και επικεντρώνεται στην παραγνωρισμένη Ανατολή.
Με το «South by Southeast» (λογοπαίγνιο παρμένο από την ταινία «North By Northwest» του Χίτσκοκ), έρχονται στο φως «ιστορίες που μας αφορούν άμεσα και εμπεριέχουν ζητήματα σχετικά με την Ελλάδα, αν και τείνουμε να τα αγνοούμε» εξηγεί η Κατερίνα Γρέγου κατά τη διάρκεια της συνέντευξης τύπου. Για την ίδια, ως επιμελήτρια της έκθεσης, ήταν πρόκληση να απομακρυνθεί από τα αγγλοσαξονικά και δυτικοευρωπαϊκά πολιτισμικά πρότυπα, που χαρακτήρισαν την ελληνική νεωτερικότητα από την ανεξαρτησία και μετά. Μέσω των εκατό+ έργων από πενήντα καλλιτέχνες, γίνεται μια ιδιότυπη χαρτογράφηση: Μεσόγειος, Τουρκία, Βόρεια Αφρική, Βαλκάνια και Μέση Ανατολή, περιοχές με καίρια κοινωνικοπολιτικά ζητήματα. Η έκθεση επανεξετάζει την ιστορική, γεωπολιτική και πολιτισμική θέση της Ελλάδας, αντιμετωπίζοντάς την ως κεντρικό κόμβο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής.
Επιχειρώντας να εντοπίσει τα κενά της συλλογής του, το «South by Southeast» ξεκινά την αφήγηση με ένα ιστορικό έργο του Γιάννη Κουνέλλη από το 2000 και συνεχίζει με εξίσου κομβικούς καλλιτέχνες της ελληνικής πρωτοπορίας: Χρύσα (Βαρδέα), Κώστας Τσόκλης, Ρένα Παπασπύρου, Λήδα Παπακωνσταντίνου κ.α.
Όπως υπογραμμίζει η Γρέγου, η έκθεση «είναι μια πρόταση για το πώς μπορούμε να οικοδομήσουμε μια συλλογή με ιδιαίτερο, αναγνωρίσιμο στίγμα». Από τους Έλληνες πρωτοπόρους καταλήγουμε σε πιο σύγχρονες φωνές της εικαστικής δημιουργίας (Στέλιος Φαϊτάκης, Μαλβίνα Παναγιωτίδη, Ντιάνα Αλ-Χαντίντ, Διονύσης Καβαλλιεράτος, Μάικλ Ράκοβιτς), διατρέχοντας μία πληρέστατη έκθεση που, όπως οι περισσότερες του μουσείου, απαιτούν χρόνο για να τις αφομοιώσεις. Μέσα από τέσσερα συνολικά κεφάλαια, ερχόμαστε αντιμέτωποι με αποξενωτικές εικόνες, έμφυλους ρόλους στη σύγχρονη κονωνία, χιούμορ και αναφορές από την ποπ κουλτούρα, ζητήματα διαφύλαξης αλλά και λεηλάτησης της πολιτιστικής κληρονομιάς, πολιτικές κρίσεις και το περιβαλλοντικό μας αποτύπωμα.
Το «South by Southeast» δεν ολοκληρώνεται τυχαία με τον φωτογραφικό «Παράδεισο» του Τόμας Στρουθ και το πλαστικό «φεγγαρόδεντρο» του Γκαμπριέλ Ορόζκο, το οποίο αντανακλά τη βαθιά αστική νοοτροπία που κυριαρχεί σήμερα. «Οι άνθρωποι εφευρίσκουμε διάφορα φαντασιακά συστήματα: θρησκείες, ιδεολογίες, για να μπορέσουμε να δημιουργήσουμε ένα κέντρο βάρους, να πιστεύουμε σε κάτι και κάπως να αντιμετωπίσουμε τον θάνατο. Όμως το θείο και το θαύμα είναι μπροστά από τα μάτια μας. Είναι η φύση. Εάν κάτι πρέπει να προσκυνούμε, είναι η φύση» τονίζει η Κ. Γρέγου στον επίλογο της έκθεσης.
Ο Λάππας στο spotlight
Πολύ πιο μικρή είναι η περιήγηση στην άλλη πλευρά του δεύτερου ορόφου. Σε έναν κατάφωτο εκθεσιακό χώρο δεσπόζουν τα επιβλητικά έργα του Γιώργου Λάππα, τον οποίο το ΕΜΣΤ τιμά δέκα χρόνια μετά τον θάνατό του. Η έκθεση «Η τέχνη ξεκινάει πάντα με τη λέξη έστω» (στο πλαίσιο του προγράμματος «Spotlight»), σε επιμέλεια Δάφνης Βιτάλη, περιλαμβάνει δύο σειρές έργων του καλλιτέχνη: πρωτοποριακά έργα του 2001 από την έκθεσή του στην γκαλερί Bernier / Eliades, όπου τρισδιάστατες ανακατασκευές αντικειμένων από φωτογραφικές μεμβράνες Duratrans εντάσσουν στην πρακτική του έναν διάλογο μεταξύ γλυπτικής, φωτογραφίας, φωτός και αρχιτεκτονικού χώρου. Η δεύτερη σειρά επικεντρώνεται στην ανθρώπινη φιγούρα και κινείται μεταξύ γλυπτικής και εγκατάστασης.
Ο άνθρωπος δεν πρωταγωνιστεί εδώ. Ενδιαφερόμενος για τον βιομηχανικό πολιτισμό, ο καλλιτέχνης εστιάζει στο πώς μπορεί να αναπαραστήσει τρισδιάστατα γλυπτά με τη χρήση της φωτογραφικής μεμβράνης και του φωτός, στοιχεία που εντάσσει στη δουλειά του στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Εάν περιμένετε να δείτε τα χαρακτηριστικά, κόκκινα ανθρωπάκια του Λάππα, ίσως απογοητευτείτε. Το «Spotlight» δεν στοχεύει σε μία απλή ρετροσπεκτίβα για τον ιστορικό δημιουργό, αλλά να φωτίσει μία πιο ιδιαίτερη πτυχή της τέχνης του. Και το πετυχαίνει. Όπως χαρακτηριστικά μας είπε η επιμελήτρια της έκθεσης, ο Λάππας κινείται μεταξύ Ανατολής και Δύσης, επομένως δεν παρουσιάζεται τυχαία μαζί με το «South by Southeast».
Μια σεάνς μέσα στο μουσείο
Είναι από τις λίγες φορές που βλέπουμε τον αχανή εκθεσιακό χώρο στο -1 του μουσείου άδειο, αν και μαντεύουμε ότι το φθινόπωρο θα φιλοξενηθεί εκεί το μεγάλο αφιέρωμα «The Cosmopolitans». Για την ώρα, στο διπλανό δωμάτιο προβάλλεται η βίντεο-εγκατάσταση της Μαργαρίτας Αθανασίου. Η καλλιτέχνιδα θέλει να οραματιστούμε το «Voices, 2025» σαν ένα είδος σεάνς. Η Αθανασίου προσεγγίζει την ιδέα του «channeling» (διαμεσότητα), την πρακτική της επικοινωνίας με πνεύματα και οντότητες.
Το 45λεπτο βίντεο-δοκίμιο εστιάζει στο πώς η διαμεσότητα έχει χρησιμοποιηθεί ιστορικά από γυναίκες για να τους δοθεί πρόσβαση στον δημόσιο χώρο, μέσω του ρόλου του ενδιάμεσου (μέντιουμ).
Από τη Νέα Υόρκη του 1850 μέχρι τη σημερινή ψηφιακή εποχή και αναφορές σε προσωπικές εμπειρίες της καλλιτέχνιδας, αναπτύσσεται ένα μυστικιστικό περιβάλλον όπου καλούμαστε να εξερευνήσουμε τα όρια ανάμεσα στον πνευματισμό και την τεχνολογία.
«Ρέκβιεμ» για την Άννα Καφέτση
Ακόμα και όσοι από εμάς έμαθαν την Άννα Καφέτση τα τελευταία χρόνιας δράσης της, κατανοούμε τη θεμελιώδη συμβολή της στην εγχώρια εικαστική σκηνή. Λίγο πριν μας ξεναγήσει στις νέες εκθέσεις του μουσείου, η Κατερίνα Γρέγου στάθηκε στο σπουδαίο έργο της επιμελήτριας, ιστορικού τέχνης και ιδρυτικής διευθύντριας του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, που πριν από μερικές εβδομάδες έφυγε από τη ζωή.
Όπως μας διαβεβαίωσε η καλλιτεχνική διευθύντρια του ΕΜΣΤ, στις προγραμματισμένες φθινοπωρινές εκδηλώσεις θα περιλαμβάνεται και ένα αφιέρωμα στην Άννα Καφέτση, ενώ η βιβλιοθήκη του μουσείου θα πάρει το όνομά της ως μικρός φόρος τιμής.
Διαβάστε επίσης
