Στον Λόφο των Νυμφών μια έκθεση συνομιλεί διακριτικά με τη φύση
Για έναν μήνα, το Εθνικό Αστεροσκοπείο φιλοξενεί την ομαδική έκθεση «Servare Intaminatum», που ενεργοποιεί με έναν πιο ουσιαστικό τρόπο το φυσικό τοπίο. Την είδαμε λίγο πριν τα εγκαίνια και αναμεταδίδουμε.
Μία πολύ ιδιαίτερη καλοκαιρινή βόλτα στη φύση, αφορμή για απόδραση από την αστική ηχορύπανση, εικαστική εξερεύνηση, ίσως και ευκαιρία για λίγη γυμναστική. Πολλές είναι οι αιτίες για να δεις την έκθεση «Servare Intaminatum. Κλιματική Κρίση – Από το Αόρατο στο Ορατό ή πώς να αναπαραστήσεις το αδιανόητο» στον Λόφο των Νυμφών και όλες εξίσου δελεαστικές.
Σε επιμέλεια του Δημήτρη Τρίκα, η ομαδική έκθεση, που εγκαινιάζεται σήμερα, 4/6, τοποθετεί στο επίκεντρο την κλιματική κρίση χτίζοντας μια αφήγηση που εμπλέκει σύγχρονη τέχνη, επιστήμη και δημόσιο διάλογο. Λίγο πριν τα εγκαίνια, ανεβήκαμε μέχρι το Αστεροσκοπείο και περιπλανηθήκαμε στο φυσικό τοπίο παρέα με τον επιμελητή, για να ανακαλύψουμε τις ιδιότυπες εικαστικές αφηγήσεις 22 σύγχρονων δημιουργών.
Ας μη γίνουμε παράσιτα
«Servare Intaminatum» -η επιγραφή πάνω από την είσοδο του κτιρίου Σίνα, που σημαίνει να παραμείνει κάτι ανέπαφο, έμοιαζε ιδανική για τον τίτλο της έκθεσης. Η αρχική ιδέα ξεκίνησε από το βιβλίο «Η Γη χωρίς εμάς» του Άλαν Γουάισμαν, το οποίο θέτει ένα κομβικό ερώτημα: τι απομένει από τον άνθρωπο αν η παρουσία του στη Γη έχει ήδη ολοκληρωθεί; Οι καλλιτέχνες επανεξετάζουν την κλιματική κρίση όχι μόνο ως περιβαλλοντική καταστροφή, αλλά ως απόρροια των πολιτικών και οικονομικών συστημάτων που κυριαρχούν στον πλανήτη. Παράλληλα, επιδιώκουν να «φωτίσουν» ό,τι συστηματικά αποκρύπτεται: απόβλητα, ρύπανση, τοξικά κατάλοιπα, ενεργειακά ίχνη και διαστημικά απορρίμματα, που αποκαλύπτουν ότι η λογική της απόρριψης δεν γνωρίζει όρια.
«Είναι μια κριτική στον καπιταλισμό» μας λέει ο Δημήτρης Τρίκας λίγο πριν ξεκινήσει την ξενάγηση στον χώρο. «Ο ‘πράσινος καπιταλισμός είναι ‘πράσσειν άλογα’, με βελτιώσεις επιφανειακές. Δεν μπορείς να υιοθετείς μία παρασιτική λογική εις βάρους ολόκληρου του πλανήτη, επειδή θες να αντλείς τα πάντα προς δικό σου όφελος».
Παίζοντας με τις έννοιες της διατήρησης και της καταστροφής, οι καλλιτέχνες απομακρύνονται από την ψηφιακή εικόνα και τις τεχνολογικές διευκολύνσεις και βασίζονται κυρίως στο κόνσεπτ του «φτιάχνω κάτι με τα χεράκια μου». «Υπάρχει τρομερή χειρωνακτική δουλειά σε κάθε έργο, ακόμα και στο στήσιμο» τονίζει ο Τρίκας.
«Η ιδέα είναι ότι ‘αγκαλιάζουμε’ το χειροποίητο, παραμένοντας στο θεωρητικό concept της έκθεσης, ενώ παράλληλα τα έργα αφομοιώνονται από το τοπίο». Πράγματι, δεν μιλάμε για φανταχτερές, επιβλητικές εικαστικές εγκαταστάσεις -κάτι τέτοιο δεν θα είχε νόημα ούτε για τη θεματική του συγκεκριμένου πρότζεκτ, ούτε για τον χώρο όπου παρουσιάζεται. Εξάλλου, φαντεζί εκθέσεις στο Αστεροσκοπείο (και σε άλλους δημόσιους χώρους πρασίνου της Αθήνας) έχουμε δει επανειλημμένα. Εδώ, η παρέμβαση των καλλιτεχνών είναι πιο ουσιαστική και διακριτική.
Ένα εικαστικό παιχνίδι
Με βαθιά πολιτικό πρόσημο, η έκθεση ενεργοποιεί τον διάλογο γύρω από την πολιτική βούληση, την αλληλεγγύη και την αντοχή των κοινωνιών απέναντι στις περιβαλλοντικές και κοινωνικές πιέσεις. Σε προσκαλεί να εξερευνήσεις τον Λόφο Νυμφών, έναν τόπο που μελετά τον πλανήτη από την αρχαιότητα και συνδέει την παρατήρηση του σύμπαντος με έναν αναστοχασμό γύρω από τη Γη και την κλιματική κρίση.
Αρκετά από τα έργα δεν βγάζουν μάτι. Αυτός ήταν ο σκοπός, εξάλλου, να μπει ο επισκέπτης στη διαδικασία να αναζητήσει την κάθε εικαστική παρέμβαση, η οποία επιχειρεί να γίνει ένα με το περιβάλλον. Ορισμένα έργα μοιάζουν με απομεινάρια μιας άλλης εποχής ή σαν να είναι μέρος του Αστεροσκοπείου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα τα ασυνήθιστα γλυπτά του Ανδρέα Λόλη, που εύκολα μπερδεύεις με παρατημένα αντικείμενα, αλλά και οι μαλλιαροί φύλακες του Κώστα Κοϊνού, καλά κρυμμένοι ανάμεσα σε θάμνους και φυτά.
Η διαδρομή ξεκινά (άτυπα) από το ξύλινο περίπτερο της Αντιγόνης Πασίδη, κοντά στην είσοδο του λόφου, όμως ο καθένας μπορεί να επιλέξει το δικό του μονοπάτι και να εντοπίσει μόνος του τα έργα -ιδέα που προτείνουμε, εάν ψήνεστε για εξερεύνηση. Ανεβαίνοντας προς τον Λόφο των Νυμφών συναντάς κι άλλες εικαστικές εγκαταστάσεις που, λίγο να χαζέψεις, ίσως τις χάσεις. Στην κορυφή του λόφου υπάρχουν ακόμα περισσότερα να ανακαλύψεις, τόσο μέσα όσο και γύρω από το Κέντρο Επισκεπτών: φωτογραφίες από μάντρες απόσυρσης αυτοκινήτων και από ανολοκλήρωτα έργα σε περιφερειακούς δρόμους της Χαλκιδικής, η προίκα μιας καλλιτέχνιδας απλωμένη πάνω σε βράχια και ένα αρνί να στέκεται απειλητικά μπροστά σε μια κοπέλα δεμένη χειροπόδαρα.
Έργα-ψυχοτοπία και σπηλιές γεμάτες τέχνη
Κατηφορίζοντας προς την άλλη πλευρά του λόφου, αντικρίζουμε ένα βανάκι γεμάτο χαρτονομίσματα (ψεύτικα, μην ενθουσιάζεστε). Αρκετά ειρωνικό που απέξω διαβάζουμε την επιγραφή «Υπουργείο Ανάπτυξης», όμως δεν ήταν σκόπιμο, καθώς το όχημα υπήρχε ήδη στον χώρο, εγκαταλειμμένο εδώ και χρόνια. Βέβαια, μεγαλύτερη αίσθηση προκαλεί η εγκατάσταση ακριβώς απέναντι: ο καλλιτέχνης Κλάιντι Τσάνο κουβάλησε καμένα ξύλα από την Πεντέλη για να δημιουργήσει ένα πολύ πρωτότυπο έργο, παρουσιάζοντας την πόλη σαν απομεινάρι μιας οικολογικής καταστροφής. «Το έργο είναι σαν ψυχοτοπίο» μας λέει ο ίδιος. «Όταν πήγαινα στο βουνό της Πεντέλης και έβλεπα τα παραμορφωμένα δέντρα, ήθελα να μεταφέρω το περιβάλλον σε έναν ενδιάμεσο χώρο ώστε να μεταδώσω στον θεατή την εμπειρία και να τον παρακινήσω να την επεξεργαστεί. Αλλά είναι μια ασφαλής συνάντηση με την καταστροφή, που δεν αντέχουμε να βλέπουμε και εδώ δεν κινδυνεύουμε».
Από την άλλη πλευρά του λόφου, προς τη Συγγρού, ακολουθούμε ένα διακριτικό μονοπάτι στην πλαγιά για να φτάσουμε στα έργα της Άννας Προβατάρη, που έχει κρεμάσει σαν διακοσμητικά στις σπηλιές, αλλά και την αλλόκοτη βιντεοεγκατάσταση του Πάνου Σκλαβενίτη: διαφορετικές εκδοχές του Τρελού (fool), από τον Διόνυσο μέχρι το πιο σύγχρονο «Family Guy» μάς περιτριγυρίζουν και συνθέτουν μία αφήγηση γύρω από την παράδοση και τη σχέση μας με τη φύση.
Όποια κι αν είναι η αφορμή για επίσκεψη στο Αστεροσκοπείο, η ανάβαση αξίζει τον κόπο. Ακόμα κι αν το σκεφτείτε απλώς ως ευκαιρία για καλοκαιρινή βόλτα, περιπλανώμενοι στην έκθεση, ίσως τελικά αναλογιστείτε κι εσείς την ευθύνη που έχουμε για τη διαφύλαξη του περιβαλλοντικού τοπίου και την ακραία παρασιτική μας στάση απέναντι στον πλανήτη.
Το «Servare Intaminatum» πλαισιώνεται από ένα δημόσιο πρόγραμμα δράσεων και μια σειρά περφόρμανς στο Εθνικό Αστεροσκοπείο, στις 5, 11, 12, 18, 19, 20, 24 και 26 Ιουνίου, καθώς και την 1η Ιουλίου. Μέσα από στρογγυλά τραπέζια, συζητήσεις, παρουσιάσεις και προβολές, το πρόγραμμα ανοίγει έναν διάλογο ανάμεσα στην τέχνη, την επιστήμη, την έρευνα, τα σύγχρονα κινήματα αντίστασης και τον δημόσιο λόγο γύρω από την κλιματική κρίση.
Διαβάστε επίσης
