Μπορεί η σύγχρονη υψηλή ραπτική να μας σώσει από το fast fashion;

Μία από τις πιο ιστορικές ελληνικές βιοτεχνίες επιβιώνει μέχρι σήμερα στη γειτονιά των Κάτω Πετραλώνων. Αν δεν την ξέρεις, μπορεί και να μην την πάρεις χαμπάρι, έτσι όπως κρύβεται ανάμεσα σε παλιά σπίτια της οδού Πολυφήμου, στους αριθμούς 6 και 10. Ωστόσο, από το 2016 που διασώθηκε από το Μουσείο Μπενάκη, η Νηματουργία Μέντης-Αντωνόπουλος (Ν.Η.Μ.Α) μπήκε σε μία νέα εποχή και δεν άργησε να κινήσει την περιέργεια (και) των τεχνόφιλων.

Στόχος, πλέον, δεν είναι να λειτουργεί μόνο ως βιοτεχνία αλλά και ως ένας χώρος ανάδειξης των κλώστινων τεχνών μέσω εικαστικών εκθέσεων. Μια τέτοια περίπτωση είναι το «Νημάτων ένδυμα», το νέο πρότζεκτ που άνοιξε στα τέλη του Ιανουαρίου στο Ν.Η.Μ.Α και θα παραμείνει ανοιχτό έως τις 28 Μαρτίου. Θέλοντας να τονίσει την αξία ακόμα και των πιο φαινομενικά ασήμαντων υλικών, η έμπειρη σχεδιάστρια Ντενίς Ελευθερίου έπιασε κορδόνια, τρέσες, βαφές και πασμαντερί και δημιούργησε πρωτότυπα ενδύματα υψηλής ραπτικής.

Η πολύπειρη Ελληνίδα σχεδιάστρια έκανε τα πρώτα της βήματα στο χώρο της μόδας φοιτώντας στην ιστορική σχολή Istituto Marangoni στο Μιλάνο. Αργότερα, συνεργάστηκε με θρυλικούς οίκους όπως οι Giorgio Armani και Trussardi. Στα τέλη των 90s, νοσταλγώντας τη γενέτειρά της, αποφάσισε να αφήσει πίσω την Ιταλία και να επιστρέψει σε πιο γνώριμα εδάφη για να χαράξει μία εντελώς διαφορετική -και πολύ πιο προσωπική- πορεία.

Παράδοση, ελληνικότητα, ιστορικές αναφορές και καινοτομία είναι έννοιες συνυφασμένες με τον Οίκο Ελευθερίου. Όπως παραδέχτηκε η ιδρύτριά του, της αρέσει να τσιγκλάει τον κόσμο με τα έργα της. Επομένως δεν αποτελεί έκπληξη η συνεργασία της με το Μουσείο Μπενάκη: «Επισκέφθηκα πρώτη φορά το Ν.Η.Μ.Α. πριν δύο χρόνια και είδα τόσες πλούσιες συλλογές, που δεν ήξερα τι να πρωτοκάνω» λέει η ίδια. «Ήθελα να δείξω ότι αυτά τα αντικείμενα που όλοι γνωρίζουμε ως διακοσμητικά υλικά, μπορούν να πάρουν ψυχή, να χρησιμοποιηθούν ως πρώτη ύλη, να γίνουν τρισδιάστατα και να τα δει ο κόσμος με μία άλλη ματιά».

Η Ελευθερίου επιδιώκει να υπερβεί τη στερεοτυπική προσέγγιση της παράδοσης και στρέφει το ενδιαφέρον μας στη χειροτεχνία, τέχνη που πιστεύει ότι σύντομα θα γνωρίσει ακόμα μεγαλύτερη εξέλιξη. «Νομίζω ότι ως Έλληνες πρέπει να δώσουμε μεγαλύτερη έμφαση στη χειροτεχνία, ώστε αυτή να διατηρηθεί», τόνισε όταν μας καλωσόρισε στην έκθεση στο Ν.Η.Μ.Α.

Η σχεδιάστρια στάθηκε επίσης σε μια προσωπική ανάγκη για δημιουργικότητα και όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αποστροφή από το φαινόμενο του πρεταπορτέ, που ταλανίζει τη διεθνή μόδα σήμερα. Η ομοιογένεια που υιοθετούν οι μεγάλοι οίκοι μόδας, μιμούμενοι τα σχέδια και την αισθητική γνωστών fast fashion εταιρειών, προφανώς επιδιώκει να προσελκύσει ένα πολύ ευρύτερο κοινό. Κινδυνεύει, όμως, να εξαλείψει κάθε ίχνος φαντασίας και ιδιαιτερότητας. Η μαζική παραγωγή ρούχων, εκτός των εμφανών ζητημάτων ηθικότητας και εργασιακής εκμετάλλευσης που προκαλεί, καταφεύγει στην τυποποίηση και την πρόχειρη, γρήγορη δουλειά.

Στο ζήτημα του πρεταπορτέ έρχεται να απαντήσει η υψηλή ραπτική με πραγματικά έργα τέχνης. Ωστόσο, εδώ προκύπτει ένα άλλο πρόβλημα: πόσο προσβάσιμα είναι ρούχα υψηλής ραπτικής σε κατώτερα κοινωνικά στρώματα; Η φράση «ό,τι πληρώνεις, παίρνεις» ισχύει απόλυτα σε αυτήν την περίπτωση, υπό την έννοια ότι η ποιότητα ενός πιο ακριβού (και ιδιαίτερου) ρούχου δεν συγκρίνεται με εκείνου που θα αγοράσεις από ένα fast fashion brand. Βέβαια, στην εποχή του πληθωρισμού, το πορτοφόλι πολλών δεν σηκώνει τις τιμές των οίκων μόδας. Και, δυστυχώς, η μέση λύση δεν είναι πάντα οι μικρότερες, ανεξάρτητες επιχειρήσεις που προσπαθούν να βγάζουν μοναδικά κομμάτια και να στοχεύουν στη βιωσιμότητα. Πολλές φορές έχω κάνει συζητήσεις με φίλους που διστάζουν να αγοράσουν ένα πιο ακριβό ρούχο (μιλώντας για ένα παντελόνι ή μια ζακέτα που κοστίζει π.χ. 80€) από ένα ελληνικό brand -και δεν γίνεται καν λόγος για φίρμες τύπου Gucci ή Louis Vuitton.

Παρόλα αυτά, δεν μπορούμε παρά να συμφωνήσουμε με την Ελευθερίου ως προς την ανάγκη για δημιουργικότητα και καινοτομία. Δεν ξέρουμε εάν πρωτοβουλίες όπως η έκθεση στο Ν.Η.Μ.Α. μπορούν πράγματι να σώσουν τη σύγχρονη μόδα από τα trends του fast fashion και τη μαζική παραγωγή. Σίγουρα, όμως, προσφέρουν μία φρέσκια, εναλλακτική ματιά τόσο στον κόσμο του ενδύματος όσο και των εικαστικών τεχνών, σε μια εποχή που έχουμε κουραστεί να βλέπουμε τα ίδια και τα ίδια.