Τίλντα Σουίντον: Τα ρούχα έχουν τη δική της ιστορία

Το πράσινο φόρεμα που ράφτηκε ειδικά για αυτήν για τα 17 της χρόνια-από τις λίγες «κοριτσίστικες» ενδυματολογικά στιγμές της, αφού προτιμούσε να ντύνεται με ρούχα των αδερφών της. Το φθαρμένο καμηλό παλτό του bon viveur παππού της. Η ροζ μάλλινη ζακέτα, το αγαπημένο ρούχο του πατέρας της. Τα μεταξωτά φορέματα της μητέρας της. Η επίσημη επιβλητική φορεσιά του προπάππου της- ένα ρούχο που βγαίνει από την ναφθαλίνη μόνο για να φορεθεί στον θάνατο ενός μονάρχη της Μεγάλης Βρετανίας. To αδιανόητα στυλάτο μπλε φόρεμα με κεντημένα στο χέρι ασημί φτερά στους ώμους, που αγόρασε πάμφθηνα σε βιντατζάδικο στο Όρεγκον κι ας φέρει την υπογραφή του Άντριαν, θρυλικού costume designer της Γκρέτα Γκάρμπο. Το σκούρο μπλε πουλόβερ το οποίο μοιραζόταν με τον avantgarde σκηνοθέτη Ντέρεκ Τζάρμαν. Το αφρικανικό παρεό που φορούσε όταν πήγε για δυό χρόνια εθελόντρια σε σχολεία της Αφρικής στα νιάτα της, και συνεχίζει να το φοράει στα 66 της χρόνια.

Κειμήλια που αφηγούνται όχι μία, αλλά πολλές ζωές

Κάθε ένα από αυτά τα ρούχα που παρουσιάζεται στην περφόρμανς «A Biographical Wardrobe» της Τίλντα Σουίντον και του διάσημου επιμελητή μόδας Ολιβιέ Σαγιάρ στο Onassis Ready (έως 19 Μαΐου), έχει μια ιστορία να διηγηθεί, γλυκιά, πικρή ή αστεία. Αρκεί να τα βγάλει η διάσημη ηθοποιός από το κουτί τους ή να τα κατεβάσει από την κρεμάστρα, να τα αγγίξει απαλά σαν να πρόκειται για κάτι πολύ εύθραυστο και να αρχίσει να θυμάται: πού, πότε, γιατί τα φόρεσε η ίδια ή φορέθηκαν από κάποιον δικό της. Όλα μαζί και το κάθε ένα χωριστά, τα ρούχα αυτά αποτελούν μοναδικά κειμήλια της γκαρνταρόμπας της Τίλντα Σουίντον που αφηγούνται τη ζωή της και την οικογενειακή της ιστορία, αρκετές γενιές πίσω, και αποκαλύπτουν πολλά για την προσωπικότητα της.

Θυμάμαι μόλις πριν από τρία χρόνια, που μας έλεγε-πάλι καλεσμένη της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση- ότι «το ντύσιμο είναι επιλογές». Είχε έρθει τότε για μια περφόρμανς «συγγενή» με έναν τρόπο με την τωρινή αφού το ένδυμα βρίσκεται στην καρδιά και των δύο. Το «Embodying Pasolini»-που ακόμη συζητάμε τρία χρόνια μετά-ήταν μια μοναδική εμπειρία, ένα ποιητικό ομάζ στον σπουδαίο κινηματογραφιστή με την Σουίντον, αυτό το μαγικό πλάσμα που μοιάζει με αερικό, να παρουσιάζει τα χειροποίητα κοστούμια-έργα τέχνης από τις ταινίες του Παζολίνι, που είχε σχεδιάσει ο τεράστιος Ντανίλο Ντονάτι και είχε κατασκευάσει το ατελιέ Φαράνι πριν από δεκαετίες. Ακόμα θυμάμαι πώς φερόταν με ευλάβεια στα κοστούμια, σαν να άγγιζε ιερά κειμήλια θρησκευτικού ναού, πώς τα έπιανε και χόρευε μαζί τους ή απλά τα ακουμπούσε στο σώμα της, που μοιάζει και το ίδιο τόσο εύθραυστο, σχεδόν διάφανο.

Το πουλόβερ του Ντέρεκ Τζάρμαν

Με ανάλογο σεβασμό και πολλή τρυφερότητα αντιμετωπίζει και τα ρούχα που επέλεξε για την νέα περφόρμανς «A Biographical Wardrobe» και είναι αυτή τη φορά, απολύτως προσωπική, όπως ακριβώς επισημαίνει ο τίτλος της: «Μια βιογραφική γκαρνταρόμπα», ένα ενδυματολογικό αρχείο που βγαίνει από τα σεντούκια, τις ντουλάπες και τις αποθήκες, αποχωρίζεται τις λεβάντες και τις ειδικές θήκες προστασίας, και ζωντανεύει γιατί η ιστορία κάθε ρούχου, που την διηγείται η Σουίντον, του δίνει υπόσταση, χαρακτήρα και αξία. Καθώς τα έπαιρνε στα χέρια της σου έδινε την αίσθηση ότι είναι πολυτιμότερα και από κοσμήματα καρατίων.

Το πουλόβερ του Ντέρεκ Τζάρμαν, που φορούσαν εναλλάξ και έτυχε να βρίσκεται στα δικά της χέρια όταν αυτός πέθανε, ίσως είναι το δικό της «ζαφείρι». Άλλωστε δεν είναι τυχαίο που σε αυτή την τόσο προσωπική της εξιστόρηση, που είναι και σαν φόρος τιμής στην οικογένεια της, επέλεξε να δώσει τόσο χώρο στον καλό της φίλο, μιλώντας για αυτόν με τον Ολιβιέ Σαγιάρ, ο οποίος κρατά έναν διακριτικό αλλά ουσιαστικό ρόλο στην περφόρμανς. Θυμήθηκε την πρώτη της συνάντηση με τον Τζάρμαν, τότε που βρέθηκε στο σπίτι του για κάστινγκ και μιλούσαν επί τρεις ώρες χωρίς αυτός να σταματήσει στιγμή να την κινηματογραφεί, αλλά κι όταν πήγαν παρέα στην εξοχή για να αγοράσει το μικρό σπιτάκι του με τα κίτρινα παράθυρα-«ξέρετε ήθελε να γίνει κηπουρός ο Τζάρμαν», μας είπε, και βέβαια, όταν έμαθαν ότι πάσχει από HIV, σε εποχές που η αρρώστεια, λόγω άγνοιας και προκατάληψης, εξοστράκιζε τον φορέα εκτός κοινωνικής ζωής. Αυτή ήταν μία στιγμή που η Τίντα Σουίντον αφέθηκε στο συναίσθημα, κάπως σαν να λύγισε, ένοιωθες το κλαράκι να σπάει.

Το ρούχο που θα έσωζε από πυρκαγιά

Είχε όμως, και χιούμορ και αυτοσαρκασμό η χθεσινή βραδιά, όταν αναπόλησε τα 80s, τότε που το κόκκινο χαλί των όσκαρ δεν ήταν παρέλαση υψηλής ραπτικής και η Τίλντα Σουίντον είχε φορέσει το ίδιο μπλε βελούδινο φόρεμα δυό χρονιές, και για το «Edward II» του Ντέρεκ Τζάρμαν και για το «Ορλάντο» της Σάλι Πότερ, ενώ την χρονιά που διάλεξε για την τελετή απονομής ένα μαύρο βελούδινο φόρεμα «ο αμερικάνικος Τύπος»,όπως μας είπε, «το είχε μισήσει και είχαν γράψει ότι είμαι σαν τον Τομ Γιορκ». Παραδέχθηκε ότι έχει κλέψει ένα ζευγάρι παπούτσια από την ταινία «Ορλάντο» τις εποχές που «φορούσαμε και δικά μας ρούχα στα γυρίσματα», μας έδειξε ένα απλό και κάπως χοντροκομμένο μπλε πουλόβερ-«το ρούχο που θα έσωζα από μια πυρκαγιά», έβγαλε με προσοχή από το κουτί του το οικογενενειακό οικόσημο με την βελανιδιά και τη φράση «J’ espere, je pense» αλλά και το λευκό δαντελένιο ρούχο που φοράνε παραδοσιακά τα παιδιά της οικογένειας στη βάπτιση τους από το 1896 ενώ μας δήλωσε με βεβαιότητα ότι «για μένα η λάμψη ήταν πάντα ο πατέρας μου» την ώρα που επιδείκνυε τα ωραία του σακάκια με τα χρυσά συρίτια και ίσως αυτά να είναι η πηγή έμπνευσης του εκκεντρικού, κάπως ανδρόγυνου, εκλεκτικού στυλ της Τίλντα Σουίντον, που είναι μια τάση μόδας από μόνη της, συχνά «λοξή» αλλά απολύτως ενδιαφέρουσα, οne of a kind παρουσία στα κόκκινα χαλιά των διάσημων κινηματογραφικών φεστιβάλ.

Κάθε ρούχο, μια σελίδα

Στο τέλος σκεφτόμουν ότι αυτή η περφόρμανς είναι ένας πολύ ιδιαίτερος τρόπος να αυτοβιογραφηθεί κανείς. Και πόσο ταίριαξε στην Τίλντα Σουίντον, ένα πλάσμα ασυμβίβαστο με τους κανόνες των πολλών και ασύμβατο με το αναμενόμενο ή το προφανές. Με μερικά ρούχα, πόσα μας είπε για τη ζωή της και τους ανθρώπους της, απλά αγγίζοντας λίγο μετάξι, λίγο βελούδο, χαιδεύοντας σακάκια με μεγάλα κουμπιά και βγάζοντας καπέλα από τα παμπάλαια κουτιά τους. Κάθε ρούχο και μια σελίδα από την αυτοβιογραφία της. Γιατί τα ρούχα κρύβουν και χειρονομίες, κουβαλούν το πέρασμα μας από τον κόσμο, έχουν ιστορίες να διηγηθούν. Κι η Σουίντον μας απέδειξε ότι όσο λες τις ιστορίες τους, τόσο θυμάσαι και τους ανθρώπους τους. Είναι κι αυτό μια μικρή νίκη απέναντι στη θνητότητα μας.

Σημείωση: Μόλις τελειώσουν οι παραστάσεις, τα ρούχα θα παραμείνουν κρεμασμένα καθ’ όλη τη διάρκεια της έκθεσης ως εγκατάσταση, ενώ θα τοποθετεί και οθόνη που το κοινό θα μπορεί να δει αποσπάσματα από την περφόρμανς.  

Η περφόρμανς “A Biographical Wardrobe” (έως 19 Μαΐου) από την Τίλντα Σουίντον και τον διάσημο επιμελητή μόδας Ολιβιέ Σαγιάρ πραγματοποιείται στο πλαίσιο της έκθεσης «Ongoing» (έως 28 Ιουνίου). Κατά τη διάρκεια της έκθεσης, κάθε Παρασκευή, στην ταράτσα του Onassis Ready παρουσιάζεται ένα κινηματογραφικό πρόγραμμα με έξι ταινίες μεγάλου μήκους, τις οποίες «προλογίζουν» μικρού μήκους ταινίες που έχει επιλέξει η ίδια η Tilda Swinton. 

22/05/2026

Depuis le Jour (απόσπασμα από την ταινία “Aria”) (1987), Derek Jarman, Διάρκεια: 6΄
Caravaggio (1986), Derek Jarman, Διάρκεια: 93΄

29/05/2026

Bloeiende bloemen en plantenbewegingen (1932), J.C. Mol, Διάρκεια: 4΄17΄΄
Io sono l’amore (2009), Luca Guadagnino, Διάρκεια: 120΄

05/06/2026

January Stories (version Harinezumi) (2024), Apichatpong Weerasethakul, Διάρκεια: 4΄
Memoria (2021), Apichatpong Weerasethakul, Διάρκεια: 136΄

12/06/2026

Springer Spaniels (2018), Tilda Swinton & Sandro Kopp, Διάρκεια: 6΄
The Room Next Door (2024), Pedro Almodóvar, Διάρκεια: 110΄

19/06/2026

A Portrait of Ga (1952), Margaret Tait, Διάρκεια: 5΄
The Eternal Daughter (2022), Joanna Hogg, Διάρκεια: 96΄

26/06/2026

Interlude (2005), Joost van Veen, Διάρκεια: 2΄
Only Lovers Left Alive (2013), Jim Jarmusch, Διάρκεια: 123΄