Φολέγανδρος, η αυθεντική 

Όταν γνωρίσεις τη Φολέγανδρο είναι σίγουρο ότι θα την αγαπήσεις. Εκεί σε περιμένει μια από τις ωραιότερες κυκλαδίτικες Χώρες στο Αιγαίο, το μεσαιωνικό Κάστρο με τις φωτογενείς Ρούγες του και η περίφημη εκκλησία της Παναγίας που ασπρίζει ψηλά πάνω στον λόφο της. Αν είσαι πεζοπόρος θα απολαύσεις ένα εκτεταμένο δίκτυο μονοπατιών που διατρέχει τα άγονα τοπία, καταλήγοντας πολλές φορές σε απομονωμένους όρμους και παραλίες που δεν είναι προσβάσιμες οδικώς.

Ετοιμαστείτε να περάσετε τα πρωινά των διακοπών σας στη Φολέγανδρο στα παρεϊστικα καφέ που θα βρείτε στις σκιερές πλατείες της κυκλαδίτικης Χώρας, γεμάτες ψηλά δέντρα, μπουκαμβίλιες, ανθισμένες γλάστρες και μικρά κομψά καταστήματα. Το βράδυ σας περιμένουν οι ταβέρνες που σερβίρουν αυθεντικά παραδοσιακά πιάτα και τα πολύβουα μπαράκια όπου τα ρακόμελα δίνουν και παίρνουν, υπό τους ήχους νησιώτικης ή ξένης μουσικής.

Τα απογεύματα όμως θα τα αφιερώσετε στο Κάστρο, το πιο παλιό τμήμα της Χώρας χαρακτηρισμένο ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο από το 1988, με τη φυσιογνωμία του σχεδόν αναλλοίωτη. Είναι ένας πυκνοδομημένος μεσαιωνικός οικισμός, με μικρά σπίτια, που ιδρύθηκε στις αρχές του 13^ου αιώνα από τον Βενετό ναύαρχο Μάρκο Σανούδο για την προστασία των ανθρώπων από τις πειρατικές επιδρομές. Από τη βόρεια πλευρά του είναι απρόσιτος, καθώς είναι σκαρφαλωμένος στο χείλος του απόκρημνου γκρεμού.

Μπορείτε να μπείτε στο Κάστρο από το Παραπόρτι πλάι στο ναό του Τιμίου Σταυρού για να κάνετε βόλτα στην περίφημη Κάτω Ρού(γ)α, έναν πολυφωτογραφημένο και φροντισμένο μικρόκοσμο με ασπρισμένες πεζούλες και πολύχρωμα πορτοπαράθυρα. Μόλις δροσίσει οι γείτονες βγαίνουν στα πλατύσκαλα για να ανταλλάξουν τα νέα της ημέρας, όπως έκαναν και οι πρόγονοί τους. Η άλλη είσοδος στο Κάστρο, η κεντρική, είναι η Λότζια: Στη στεγασμένη της δίοδο, το λεγόμενο «Μεγάλο Σκιάδι», κρεμόταν η καμπάνα που χτυπούσε τα βράδια ώστε να γυρίσουν οι αγρότες από την ύπαιθρο πριν ασφαλίσουν οι σιδερόπορτες.

Λίγο πριν το ηλιοβασίλεμα αξίζει να πάτε στην Παντάνασσα, ένα κομψοτέχνημα αιγαιοπελαγίτικης ναοδομίας, στη βορεινή άκρη του Κάστρου. Από το προαύλιό της θα απολαύσετε μεγαλειώδη θέα στο Αιγαίο με τη Σίφνο, τη Μήλο και την Κίμωλο να διαγράφονται στον ορίζοντα.

Το ιστορικό δίκτυο των μονοπατιών της Φολεγάνδρου

Τα μονοπάτια του νησιού, αρκετά από τα οποία είναι εξ ολοκλήρου, ή κατά μεγάλα τμήματα, λιθόστρωτα, διαμορφώθηκαν στο πέρασμα του χρόνου από τους κατοίκους και αποτελούσαν τον μοναδικό τρόπο μετακίνησης στο νησί πριν κατασκευαστούν οι σύγχρονοι δρόμοι. Συνδέουν μεταξύ τους τη Χώρα και την Άνω Μεριά, αλλά και καλλιέργειες, απομονωμένες παραλίες και ξωκλήσια, περνώντας από τοπία με αναβαθμίδες, ξερολιθιές, «θεμωνιές» (παραδοσιακές αγροικίες) και ανεμόμυλους. Συχνά, μάλιστα, προσφέρουν πανοραμική θέα στο Αιγαίο καθώς ακολουθούν το απόκρημνο, βραχώδες ανάγλυφο του νησιού.

Σήμερα, μεγάλο μέρος του δικτύου έχει αποκατασταθεί, σηματοδοτηθεί και χαρτογραφηθεί ψηφιακά μέσα από την πλατφόρμα Folegandros Routes. Όπως θα δείτε, εκεί υπάρχουν αναλυτικές πληροφορίες για τη διάρκεια, τον βαθμό δυσκολίας και τα σημεία ενδιαφέροντος.
Ανάμεσα στις πιο δημοφιλείς πεζοπορικές διαδρομές ξεχωρίζει αυτή που οδηγεί από τη Χώρα στις παραλίες Φηρά και Αγκάλη  (εύκολη, 1 ώρα και 30’) και από την Άνω Μεριά  στις παραλίες Γιώργη τ’ Αγά, Άγιος Νικόλαος, Γαλύφος και Αγκάλη. Από την Άνω Μεριά ξεκινούν και άλλα μονοπάτια, ενώ από τη Χώρα μπορείτε να πάτε στην περίφημη παραλία Κάτεργο μέσω του Πετούση και του Λιβαδιού (μέτριας δυσκολίας, 2 ώρες και 30’).
Η Άνω Μεριά, στο βορειοδυτικό άκρο του νησιού, είναι ο δεύτερος οικισμός της Φολεγάνδρου και διατηρεί την ατμόσφαιρα παλαιότερων δεκαετιών. Έχει καθαρά αγροτική φυσιογνωμία, με παλιές, αναστηλωμένες αγροικίες, μικρά παντοπωλεία και παραδοσιακές ταβέρνες. Το αξιοθέατό του χωριού είναι το ωραίο Οικομουσείο με εκθέματα που αφηγούνται τον παραδοσιακό τρόπο ζωής στο νησί από τις αρχές του 19ου αιώνα έως τα μέσα του 20ού.

Η περίφημη Παναγία της Χώρας

Το ασπρισμένο ελικοειδές μονοπάτι με τα σκαλιά που ανηφορίζει στην πλαγιά του λόφου πάνω από τη Χώρα οδηγεί στη φημισμένη εκκλησία της Παναγίας (Κοίμηση της Θεοτόκου). Θεωρείται πως κτίστηκε στη θέση αρχαίου ιερού, καθώς έχουν εντοπιστεί επιγραφές αφιερωμένες στη Σελασφόρο Αρτέμιδα και τον αδελφό της, Απόλλωνα Προστατήριο. Ο ναός αναφέρεται ήδη από τον 17ο αιώνα και απέκτησε τη σημερινή του μορφή κατά την εκτεταμένη ανακαίνιση που έγινε μεταξύ 1816 και 1821. Στο εσωτερικό ξεχωρίζει η φορητή εικόνα της Παναγίας Οδηγήτριας, την οποία το Πάσχα, σύμφωνα με τη μακρόχρονη παράδοση, περιφέρουν στα σπίτια του νησιού.

Ανακαλύψεις

Στη θέση κάβος του Μίχελου, στη δυτική ακτογραμμή βρίσκεται ο μοναδικός φάρος της Φολεγάνδρου με τον πύργο και το πέτρινο οίκημα για τους φαροφύλακας. Πρωτοάναψε το 1921 και υψώνεται στα 58 μέτρα πάνω από την θάλασσα. Στον φάρο οδηγεί μονοπάτι που ξεκινάει από την Άνω Μεριά και αξίζει να φτάσετε ως εκεί για να απολαύσετε την πανοραμική θέα στο πέλαγος.

Λίγο έξω από τον αραιοκατοικημένο αγροτικό οικισμό του Πετούση θα βρείτε τον Άγιο Νικόλαο, ένα κατάλευκο εκκλησάκι κτισμένο μέσα σε μια εύφορη καλλιεργήσιμη κοιλάδα, προστατευμένη από τους ανέμους. Έχει ενσωματωμένα αρχιτεκτονικά μέλη από παλαιότερο οικοδόμημα και είναι τρισυπόστατο, αφιερωμένο στον Άγιο Νικόλαο, τους Ταξιάρχες και τον Άγιο Αντώνιο.

Παραλίες  

Την ακτογραμμή της Φολεγάνδρου στολίζουν μικρές παραλίες, με άμμο και βότσαλο που περιβάλλονται από βράχια. Θα πάτε από μονοπάτια και με τα τουριστικά καραβάκια που ξεκινούν από το λιμάνι του Καραβοστάση και από την παραλία της Αγκάλης στα 4 χλμ. από τη Χώρα. Η πιο φημισμένη παραλία είναι το Κάτεργο, με ψιλό βότσαλο και κρυστάλλινα γαλαζοπράσινα νερά, στην αγκαλιά ψηλών και επιβλητικών βράχων. Από τις ωραιότερες είναι η μεγάλη και δημοφιλής παραλία Λιβάδι, ο Άγιος Γεώργιος, με άμμο, λίγα πεύκα και το ομώνυμο ξωκλήσι, η Λυγαριά, ο Άγιος Νικόλαος.