«Κότα»: Ο Γκιόργκι Πάλφι θα αλλάξει τον τρόπο που βλέπεις τις κότες
Ο βραβευμένος Ούγγρος σκηνοθέτης μιλάει στο Exodos για τη νέα του ταινία, την «Οδύσσεια» μιας φτερωτής πρωταγωνίστριας, που σήμερα κάνει πρεμιέρα στις κινηματογραφικές αίθουσες.
Μπορεί μια κότα να γίνει η απόλυτη πρωταγωνίστρια μιας ταινίας και, μέσα από τη δική της ματιά, να μιλήσει για την ανθρώπινη φύση; Στην «Kότα», ο βραβευμένος Ούγγρος σκηνοθέτης Γκιόργκι Πάλφι («Hukkle», «Taxidermia», «Final Cut: Ladies & Gentlemen») επιχειρεί ακριβώς αυτό και αφηγείται μια ιστορία για την επιβίωση, τη μητρότητα και την αντίσταση σχεδόν αποκλειστικά μέσα από την οπτική μιας κότας.
Η ηρωίδα του δραπετεύει από μια φάρμα και βρίσκει καταφύγιο στην αυλή μιας παλιάς ταβέρνας, όπου έρχεται αντιμέτωπη με ιεραρχίες και τις επιθυμίες των ανθρώπων φύρω της, ενώ προσπαθεί να προστατεύσει τα αυγά της. Στην ταινία που αποτελεί ελληνογερμανική συμπαραγωγή και γυρίστηκε στην Ελλάδα με πρωταγωνιστές τους Γιάννη Κοκιασμένο, Αργύρη Πανταζάρα, Μαρία Διακοπαναγιώτου και Αντώνη Καφετζόπουλο, η κότα παραμένει το κέντρο των πάντων. Μιλήσαμε με τον Πάλφι για το πώς κανείς σκηνοθετεί μια πρωταγωνίστρια που δεν μπορεί να ακολουθήσει οδηγίες, για το πώς η αρχαία ελληνική τραγωδία επηρέασε την αφήγηση και την προσπάθειά του να δει τον κόσμο μέσα από μια μη ανθρωποκεντρική ματιά.
Η ταινία σας μετακινείται συνεχώς ανάμεσα στην κωμωδία, την περιπέτεια, την τρυφερότητα και την απόγνωση. Πώς σκεφτήκατε τις εναλλαγές στη συναισθηματική κατάσταση του κοινού, αφηγούμενος την ιστορία σχεδόν εξ ολοκλήρου μέσα από την οπτική της κότας;
Αυτό είναι μέρος της δουλειάς κάθε σκηνοθέτη. Είναι ο τρόπος με τον οποίο μπορούμε να συνδυάσουμε διαφορετικά είδη, όπως την κωμωδία, την περιπέτεια, την ταινία μαφίας και όλα αυτά. Και η διαδικασία του μοντάζ έχει να κάνει με το πώς μπορούμε να «παίξουμε» με όλα αυτά τα είδη. Και, επίσης, όλη η προπαραγωγή έχει να κάνει με το πώς προσπαθούμε να ελέγξουμε το βλέμμα και την οπτική του κοινού. Είναι ο τρόπος με τον οποίο προσπαθούμε, κατά κάποιον τρόπο, να ελέγξουμε το κοινό, μέχρι να μπορέσουμε να του αφηγηθούμε την ιστορία με τον τρόπο που θέλουμε.
Διαβάστε επίσης
Οι ιστορίες που εκτυλίσσονται στο παρασκήνιο είναι, κατά κάποιον τρόπο, μεγάλης σημασίας, αλλά η κότα δεν τις αντιλαμβάνεται ποτέ με ανθρώπινους όρους. Ήταν σημαντικό για εσάς το κοινό να γνωρίζει κάποιες φορές περισσότερα από την πρωταγωνίστρια ή, αντίθετα, να περιορίζεται σε αυτά που εκείνη μπορεί να αντιληφθεί;
Αυτή είναι μια διαφορά ανάμεσα στο ζώο και τον άνθρωπο. Το ζώο κάνει πράγματα συναισθηματικά και στο παρόν. Ο άνθρωπος έχει μια επιπλέον διάσταση: μπορεί να πάρει μια απόφαση, έχει επίγνωση του παρελθόντος και του μέλλοντος. Επομένως, έχουμε ευθύνη για τον τρόπο με τον οποίο αποφασίζουμε, ενώ, το ζώο απλώς προσπαθεί να επιβιώσει ή προσπαθεί να αντιδράσει στο παρόν.
Προφανώς, το κοινό γνωρίζει πολύ περισσότερα από όσα γνωρίζει μια κότα. Όμως για εμάς ήταν πολύ σημαντικό η κότα να είναι κότα και όχι ένα ανθρωπόμορφο ζώο. Έτσι, η ερμηνεία της είναι αυτή μιας κότας. Σε κάποιες περιπτώσεις, όμως, το κοινό γνωρίζει περισσότερα από την πρωταγωνίστρια, επειδή βλέπει τα πράγματα μέσα από την οπτική της κότας. Αλλά ο άνθρωπος μέσα στην αίθουσα δεν μπορεί να ξεχάσει ότι είναι άνθρωπος. Σκέφτεται σαν άνθρωπος και κατανοεί την οπτική της κότας. Απλώς μπορεί να ακολουθήσει την ιστορία καθώς αυτή του παρουσιάζεται μέσα από τις συνήθειες, τα χαρακτηριστικά και τις δυνατότητες αυτού του ζώου.
Μεγάλο μέρος του χιούμορ της ταινίας προκύπτει από την τοποθέτηση πολύ αναγνωρίσιμων ανθρώπινων συμπεριφορών -την ιεραρχία, την επιθυμία, τη ροπή στη βία κ.ο.κ.- δίπλα στα ένστικτα ενός ζώου. Αναζητούσατε το σημείο στο οποίο η ανθρώπινη συμπεριφορά αρχίζει να μοιάζει ζωώδης ή το αντίστροφο;
Η ταινία, στην πραγματικότητα, πραγματεύεται το τι είναι αυτό που μας κάνει ανθρώπους και το πόσο καταλαβαίνει το ζώο την ανθρώπινη συμπεριφορά, αλλά και ποια είναι αυτή η επιπλέον διάσταση που έχουμε εμείς σε σχέση με τα ζώα. Νομίζω ότι αυτό είναι που αναζητάμε συνεχώς και καταλήγω στο ότι οι άνθρωποι έχουμε ευθύνη. Πρέπει, όταν χρειάζεται, να είμαστε σε θέση να πάρουμε μια απόφαση. Αλλιώς μπορούμε να ζούμε σαν μια κότα, απλώς επιβιώνοντας και ζώντας στο παρόν. Αλλά αυτός είναι ένας ζωώδης τρόπος ζωής. Ο άνθρωπος, δυστυχώς, πρέπει να χρησιμοποιεί αυτή την ικανότητα, τη θέληση, την απόφαση. Αν όχι, τότε υπάρχει μια ζωή σαν της κότας.
Η ταινία δεν είχε αρχικά σχεδιαστεί για να γυριστεί στην Ελλάδα. Ωστόσο, στις παράλληλες ιστορίες που παρακολουθούμε, συναντάμε επανειλημμένα φαινόμενα και συμπεριφορές που μοιάζουν έντονα ελληνικά. Από τη στιγμή που η ιστορία μεταφέρθηκε στην Ελλάδα, πώς επηρέασε η χώρα τους χαρακτήρες και την πλοκή της ταινίας;
Ναι, φυσικά. Όταν μάθαμε ότι θα έρθουμε στην Ελλάδα, αρχίσαμε να ανακαλύπτουμε τα προβλήματα της χώρας. Ποια είναι τα βασικά προβλήματα εδώ; Και ποιο είναι το πιο έντονο κοινωνικό πρόβλημα; Γι’ αυτό ήρθαμε εδώ πριν από τα γυρίσματα. Περάσαμε ενάμιση χρόνο προσπαθώντας να καταλάβουμε τι συμβαίνει και γιατί συμβαίνει. Από τη στιγμή που ήρθαμε στην Ελλάδα, φυσικά είχαμε αυτόν τον παραδοσιακό τρόπο παρουσίασης των ανθρώπινων χαρακτήρων και ωθήσαμε λίγο περισσότερο τη δομή προς την κατεύθυνση της αρχαίας τραγικής αφήγησης, η οποία πάντα θέτει ένα ηθικό ερώτημα. Πάντα μιλά για την απόφαση, για το ποια μπορεί να είναι η βασική επιλογή που πρέπει να πάρει ο ήρωας. Έτσι, όταν καταλάβαμε ότι θα κάνουμε αυτή την ταινία στην Ελλάδα, δώσαμε λίγο μεγαλύτερη έμφαση στο ύφος και στα νοήματα της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας.
Πώς άλλαξε η δουλειά με την κότα τον τρόπο που καθοδηγήσατε τους ηθοποιούς;
Κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων, έτσι όπως γυρίσαμε αυτή την ταινία, ο βασικός χαρακτήρας ήταν η κότα και η προσοχή ολόκληρου του συνεργείου, ήταν στραμμένη στην κότα. Έτσι, οι ηθοποιοί είχαν πολύ πιο δύσκολη δουλειά: έπρεπε να ενταχθούν και να ακολουθήσουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η κότα. Αυτό επηρέασε τον ρόλο τους, επηρέασε τον τρόπο με τον οποίο έπαιζαν γιατί έπρεπε να ακολουθούν αυτό που έκανε η κότα.
Υπάρχει μια παράξενη αντιστροφή στην ταινία: η κότα είναι αυτή που προσπαθεί να δημιουργήσει μια οικογένεια και να προστατεύσει τα μικρά της, ενώ οι σχέσεις των ανθρώπων γύρω της χαρακτηρίζεται από απώλεια. Σας ενδιέφερε να αμφισβητήσετε την ιδέα ότι οι άνθρωποι είναι από τη φύση τους καλύτερα εξοπλισμένοι από τα ζώα για να κατανοήσουν την αγάπη ή το πένθος;
Ναι, είναι αυτό το ερώτημα της κατανόησης. Αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται τι συμβαίνει με την αγάπη ή το πένθος. Στα ζώα, απλώς συμβαίνει. Αλλά ζούμε τα ίδια πράγματα. Αυτό ήταν πολύ ενδιαφέρον κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων. Μετά τα γυρίσματα, συνειδητοποίησα ότι ένα ζωντανό πλάσμα, όπως μια κότα, έχει πολύ περισσότερες ομοιότητες με το ανθρώπινο είδος. Ή, αν μιλάμε για τον άνθρωπο, η ομοιότητα ήταν πολύ μεγαλύτερη από τις διαφορές. Έτσι, πάντα αναρωτιέμαι τι είναι τελικά βιολογικά προκαθορισμένο και τι μπορούμε να αποφασίσουμε ή να επιλέξουμε οι ίδιοι.
Διαβάστε επίσης
Δεδομένου του πόσο πολύ εξαρτάται η ταινία από τη φυσική παρουσία και τη συμπεριφορά ενός πραγματικού ζώου, χρειάστηκε ποτέ να ξαναγράψετε ή να επανεξετάσετε μια σκηνή επειδή η κότα έκανε κάτι απρόβλεπτο από αυτό που είχατε σχεδιάσει;
Πολύ λίγες φορές, επειδή είχαμε πολύ χαμηλό budget και πολύ λίγο χρόνο για να γυρίσουμε αυτή την ταινία. Έτσι, όλα ήταν σχεδιασμένα από πριν. Και στην προπαραγωγή, η οποία είναι πολύ φθηνότερη από τα γυρίσματα, δουλέψαμε πάρα πολύ. Αποφασίσαμε τα πλάνα και γενικά, τα πάντα γιατί κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων δεν είχαμε χρόνο για αυτοσχεδιασμό. Οπότε ήμουν πολύ χαρούμενος, γιατί η κότα έκανε όλα όσα θέλαμε.
Αλλά, φυσικά, μερικές φορές η κότα είχε μια καινούργια ιδέα. Για παράδειγμα, όταν έβαλα την κότα μέσα στο κουτί, είχαμε κάνει μια τρύπα για να μπαίνει αέρας. Η αρχική ιδέα ήταν η κότα να βρίσκεται μέσα στο κουτί και εμείς να κοιτάζουμε μέσα στο κουτί με την κάμερα. Αλλά αυτή η κότα ήταν αρκετά θαρραλέα ώστε να βγάλει έξω το κεφάλι της, κάτι που ήταν πολύ πιο αστείο. Έτσι το κρατήσαμε. Και αυτό ήταν ένα είδος αυτοσχεδιασμού. Και επίσης, στο κοτέτσι κάποια στιγμή, άρχισαν να τσακώνονται μεταξύ τους. Αυτό δεν υπήρχε στο σενάριο. Συνέβη πραγματικά. Όταν όλοι οι «ηθοποιοί» μπήκαν στην παλιά κοινότητα των άλλων κοτόπουλων, άρχισαν να τσακώνονται. Και αυτό το στοιχείο το κρατήσαμε επίσης στην ταινία.
Η «Κότα» θα είναι τελικά μέρος μιας τριλογίας με διαφορετικά ζώα; Τι μπορεί να αποκαλύψει ένα ζώο για τον κόσμο οου δεν θα μπορούσε ένας ανθρώπινος πρωταγωνιστής;
Προσπαθούμε να κάνουμε μια τριλογία. Και το πρώτο μέρος είναι η «Κότα». Το δεύτερο, ελπίζω, θα είναι με πρωταγωνίστρια μια μαϊμού και θα διαδραματίζεται στην Ινδία. Έχουμε ήδη γράψει το σενάριο. Προσπαθούμε να αναπτύξουμε αυτό το πρότζεκτ. Θέλουμε να αμφισβητήσουμε λίγο αυτή την ανθρωποκεντρική αντίληψη για τον κόσμο. Απλώς κοιτάζουμε τα πράγματα από μια διαφορετική οπτική, ώστε να μπορέσουμε να κατανοήσουμε καλύτερα την ανθρωπότητα.
Έχετε πει ότι η πολιτική κατάσταση στην Ουγγαρία σας στέρησε τη δυνατότητα να κάνετε ταινίες στη χώρα σας. Σας οδήγησε αυτό να αναζητήσετε άλλους τόπους για να αφηγηθείτε τις ιστορίες σας και πιστεύετε ότι ο κινηματογράφος μπορεί ακόμη να αλλάξει την κοινωνία ή κυρίως τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον κόσμο;
Αυτή η κατάσταση ήταν στην Ουγγαρία μέχρι πρότινο. Ήταν μια άλλη κυβέρνηση για 16 χρόνια. Δεν είχαμε τη δυνατότητα να κάνουμε μια ταινία και αυτό ήταν απλώς για πολιτικούς λόγους. Αλλά τώρα, τον Απρίλιο, έγιναν εκλογές. Και τώρα έχουμε μια νέα κυβέρνηση. Και υποσχέθηκαν ότι θα κάνουν τα πάντα με διαφορετικό τρόπο. Οπότε φαίνεται ότι τώρα το μέλλον είναι πολύ πιο φωτεινό. Και θα έχουμε δυνατότητες.
Φυσικά, πιστεύω ότι κάνω διεθνείς ταινίες. Είναι οικουμενικές. Και προσπαθώ να αναπτύσσω όλες τις ταινίες μου για όλους στον κόσμο, ώστε να μπορούν να τις κατανοήσουν και να τις απολαύσουν. Αλλά, φυσικά, είναι πολύ πιο εύκολο και πιο αληθινό να κάνω μια ταινία στη χώρα μου. Νιώθω πολύ πιο σταθερός. Δεν υπάρχει πρόβλημα γλώσσας. Και έχω πολύ περισσότερη ελευθερία να επιλέξω τα θέματα. Αλλά, στο τέλος, ελπίζω να μην μπορεί να την παρακολουθήσει μόνο το κοινό της χώρας μου. Ελπίζω να μπορεί να τη δει και να την απολαύσει ολόκληρος ο κόσμος.
