«Αρκουδότρυπα»: Είναι ένα λεσβιακό φιλί το χειρότερο πράγμα που θα συμβεί στον Δήμο Αιγιαλείας;
Το 1950 μας πήρε τηλέφωνο και ζήτησε τις ομοφοβικές επιθέσεις μιας «ισχνής μειοψηφίας» που οδήγησαν στην ακύρωση προβολής της ταινίας στην Παρασκευή Αιγιαλείας.
Υπάρχουν στιγμές που η κοινωνική σου «φούσκα» είναι τόσο φυσική που δεν καταλαβαίνεις καν ότι βρίσκεται εκεί και σε προστατεύει. Υπάρχουν άλλες στιγμές που η παρουσία της γίνεται τόσο ξεκάθαρη που η φούσκα σχεδόν σκάει. Στη δεύτερη περίπτωση εμπίπτει ένα περιστατικό που έλαβε χώρα σε ένα μικρό χωριό λίγο πιο έξω από το Αίγιο, όταν κάτοικοι της Παρασκευής του Δήμου Αιγιαλείας αντέδρασαν στην προγραμματισμένη προβολή της «Αρκουδότρυπας» στην πλατεία του χωριού από την Κινηματογραφική Λέσχη Αιγίου.
Μια ισχνή μειοψηφία κερδίζει
Τα ερωτήματα πολλά, οι απαντήσεις λίγες. Αρχικά, η… «υπαίτια» Λέσχη ανακοίνωσε εχθές την ακύρωση της προβολής «έπειτα από τις ακραίες ομοφοβικές αντιδράσεις μιας ισχνής μειοψηφίας», όπως αναφέρει με ανάρτησή της στο Facebook. Συνεχίζει λέγοντας: «Θέλουμε, ωστόσο, να καταστήσουμε σαφές ότι οι αντιδράσεις αυτές σε καμία περίπτωση δεν χαρακτηρίζουν συνολικά το χωριό και τους κατοίκους του, με τους οποίους διατηρούμε όλα τα τελευταία χρόνια άριστες σχέσεις και υπάρχει αμοιβαία εκτίμηση. Θα κάνουμε ό,τι είναι δυνατόν προκειμένου να οριστεί νέα ημερομηνία σε άλλη τοποθεσία και η επιχειρούμενη φίμωση της έβδομης τέχνης να μην καταστεί εντέλει δυνατή».
Ο ομοφοβικός και, παραδόξως, εθνικιστικός οχετός που βρέθηκε κάτω από την ανάρτηση οδήγησε τη Λέσχη στην απενεργοποίηση των σχολίων, όχι πριν εντοπίσουμε μερικές αξιόλογες παρατηρήσεις, όπως έναν χρήστη που γράφει για τα «άλαλα και τα μπάλαλα» του Κοσμά του Αιτολού, έναν που αποκαλεί τους διοργανωτές «φυσιολογικοφοβικούς» και έναν κύριο που ζητά, αντί για την «Αρκουδότρυπα» να γίνει μια προβολή του «Καποδίστρια», λες και πρόκειται για κάποιο «κρυφό διαμαντάκι» κι όχι για την πιο δημοφιλή ταινία της χρονιάς.
Αλλά, εκτός από αυτούς, κάτω από την ανάρτηση βρίσκουμε και ανθρώπους που υπογραμμίζουν αυτό που η Λέσχη δεν είπε: ότι, ακυρώνοντας την προβολή, η φίμωση της έβδομης τέχνης έχει ήδη πραγματοποιηθεί και η «ισχνή μειοψηφία» είναι αυτή που καθορίζει, τελικά, το τι θα βλέπουμε και τι όχι. Δεν είναι η μοναδική φορά που συμβαίνει αυτό. Είναι οι ίδιες οργανωμένες επιθέσεις που έγιναν εναντίον της «Οδύσσειας» σε μικρότερη κλίμακα, από ομάδες ανθρώπων που προσβάλλονται από την απλή ύπαρξη μιας διαφορετικής κοινότητας, είτε πρόκειται για έναν διαφορετικό σεξουαλικό προσανατολισμό, φύλο ή χρώμα δέρματος. Η επιμονή στο μίσος ξεπερνά τα όρια της αντικοινωνικής συμπεριφοράς και δεν υπάρχει κανένας λόγος να επιβραβεύεται.
Η «ντροπή» της Παναγίας
Ποιο είναι όμως το πρόβλημα με την «Αρκουδότρυπα»; Η ταινία ακολουθεί την ιστορία δύο κοριτσιών που ζουν στην επαρχία και καταπιέζονται από τις προσδοκίες των ανθρώπων γύρω τους. Αυτές οι δύο κοπέλες, η Αννέτα και η Αργυρώ, είναι κολλητές και τυχαίνει να ερωτεύονται η μία την άλλη. Αυτά είναι περίπου τα «ντροπιαστικά» και «woke» σενάρια που θα εμφανιζόντουσαν στην πλατεία της Παρασκευής, μια μόλις μέρα μετά την Κοίμηση της Θεοτόκου (!).
Στο ίντερνετ, λοιπόν, αναφέρθηκε ο παραδοσιακός χαρακτήρας του χωριού, ο οποίος δεν μπορεί να ευθυγραμμιστεί με την αφήγηση ενός μετεφηβικού έρωτα, ακριβώς επειδή είναι μεταξύ δύο γυναικών. Αναφέρθηκε και το (υποτιθέμενα πιο λογικό και προοδευτικό) επιχείρημα «δεν είναι δυνατόν τα παιδιά μας να βλέπουν σεξουαλικές σκηνές». Μόνο που στην «Αρκουδότρυπα» δεν υπάρχει καμία τέτοια σκηνή να τραυματίσει τις αθώες παιδικές ψυχές, υπάρχουν μονάχα δύο κορίτσια που αλληλεπιδρούν σε ένα ορεινό χωριό που φαντάζομαι πως θα μοιάζει πολύ με την Παρασκευή Αιγιαλείας.
Με τα λόγια των συνετελεστών…
Μιλήσαμε με τις πρωταγωνίστριες, Χαρά Κυριαζή και Πάμελα Οικονομάκη, για το απαράδεκτο περιστατικό αλλά και για το πώς αποτελεί το δείγμα ενός ευρύτερου εχθρικού (και εντελώς υποκριτικού) κλίματος. Η Οικονομάκη μου λέει: «Αυτή η χώρα έχει αποδείξει ότι κάποια στιγμή θα ερχόταν μια τέτοια αντίδραση. Την περιμέναμε. Κρίμα που είχε αντίκτυπο, έστω και προσωρινό. Από την άλλη, καταλαβαίνω ότι η μισαλλοδοξία είναι δύσκολα διαχειρίσιμη κάποιες φορές. Κάποιοι, λίγοι είπαν, είδαν μια αφίσα με δύο γυναίκες κοντά και θεώρησαν ότι δεν πρέπει να προβληθεί αυτή η ταινία στην πλατεία του χωριού τους τις ημέρες του Δεκαπενταύγουστου. Λογικά δεν θα την ήθελαν έτσι κι αλλιώς, ανεξαρτήτως θρησκευτικής γιορτής. Πάντως ο Χριστός είπε «αγαπάτε αλλήλους». Απλό, καθολικό, κατανοητό. Και για πολλοστή φορά, κάποιοι πιστοί το εφαρμόζουν επιλεκτικά».
Η Κυριαζή αναφέρει: «βλέπουμε ότι έχει επέλθει πάλι αυτό το κύμα το κύμα με ρατσιστικές, ομοφοβικές και θρησκόληπτες συμπεριφορές. Δεν μπορώ να πω ότι ήταν αναμενόμενο αυτό που έγινε, ενώ βλέπουμε τόσες πράγματα να συμβαίνουν γύρω μας… Άλλα είναι κι αυτό μια επέκταση της όλης υποβάθμισης και καταπίεσης της τέχνης».
Όταν τη ρώτησα αν θεωρεί πως η «Αρκουδότρυπα» μπορεί να καταφέρει να προβληθεί περισσότερο εξαιτίας αυτού του γεγονότος, μου απάντησε πως δεν μπορεί να κοιτάξει το συμβάν έτσι, αλλά το βλέπει περισσότερο ως μια απόδειξη πως έχουμε ακόμη πολύ δρόμο μπροστά μας μέχρι την αποδοχή: «τώρα μιλάμε για μία ταινία αλλά δεν είναι μεμονωμένο γεγονός πόσο μάλλον όλα τα που γίνονται και στον δρόμο δεν είναι μεμονωμένα γεγονότα, ξέρουμε πολύ καλά από πού προέρχονται. Ίσα-ίσα που με θλίβει και με φέρνει κοντά στην πραγματικότητα. Ήταν καλό το ότι ακούστηκαν τόσα πολλά θετικά σχόλια [για την «Αρκουδότρυπα»], αλλά μη ζούμε στη φούσκα μας και νομίζουμε ότι πλέον άλλαξαν τα πράγματα. Θέλει ακόμα πολλές μάχες να δοθούν προκειμένου όντως να αλλάξει η κατάσταση. Οπότε είμαστε εδώ να συνεχίσουμε».
Ακολούθησε και η ανακοίνωση από τους συντελεστές της ταινίας, όπου αναφέρουν χαρακτηριστικά, ανάμεσα σε άλλα: «Η επίκληση στην πίστη και στη γιορτή της Παναγίας δεν μπορεί να λειτουργεί ως άλλοθι για τη φίμωση της καλλιτεχνικής δημιουργίας ούτε ως επίφαση για τη νομιμοποίηση της ομοφοβίας και του ρατσισμού. Η ακύρωση της ΔΩΡΕΑΝ προβολής δεν αποτελεί σεβασμό προς την ορθόδοξη πίστη. Αποτελεί υποχώρηση απέναντι σε προκαταλήψεις που εξακολουθούν να δηλητηριάζουν από άκρη σε άκρη την ελληνική κοινωνία. Καμία θρησκευτική γιορτή δεν απειλείται από μια κινηματογραφική ιστορία αγάπης. Εκείνο που απειλείται, όταν αφήνουμε τον φόβο και τη μισαλλοδοξία να καθορίζουν τι επιτρέπεται να βλέπουμε, είναι η ελευθερία της καλλιτεχνικής έκφρασης και, τελικά, οι ίδιες οι δημοκρατικές μας αξίες».
Ταυτόχρονα, δηλώνουν την πρόθεσή τους να υποστηρίξουν το εγχείρημα της δωρεάν προβολής της ταινίας: «Στεκόμαστε στο πλευρό κάθε ανθρώπου που δεν αναγνωρίζει τον εαυτό του σε αυτές τις αντιδράσεις αλλά και στο πλευρό της Κινηματογραφικής Λέσχης Αιγίου που προτίθεται σύμφωνα με την ανακοίνωσή της να επαναπρογραμματίσει τη δωρεάν προβολή της ταινίας – όπως είχε εξαρχής προγραμματιστεί – ως απάντηση στον φόβο που μια θλιβερή μειοψηφία επιχειρεί να επιβάλλει».
Πάντως, αν η λογοκρισία έχει κερδίσει αυτή τη φορά, αυτό δε σημαίνει πως η πορεία της «Αρκουδότρυπας» θα σταματήσει εδώ. Η ταινία, που ξεκίνησε από μικρού μήκους, μεγάλωσε, πέρασε από το Φεστιβάλ Βενετίας, όπου και βραβεύτηκε ως η Καλύτερη Ευρωπαϊκή Ταινία στο τμήμα Giornate degli Autori, κέρδισε το Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Σκηνοθέτη (για τους Χρυσιάννα Παπαδάκη και Στέργιο Ντινόπουλο) και Βραβείο Α’ Γυναικείου Ρόλου για τη Κυριαζή στα φετινά ΙΡΙΣ και αγαπήθηκε από το κοινό, ξεπερνώντας τα 20.000 εισιτήρια σε όλη την Ελλάδα. Και είμαστε σίγουροι πως θα επιστρέψει.
