Για τον Αΐλτον Κρενάκ, η Αθήνα είναι μια μητρόπολη που πρέπει να επανοραματιστούμε

Αν και είχα υπόψη αρκετούς από τους τίτλους των βιβλίων του, ομολογώ ότι ανακάλυψα καλύτερα τον Αΐλτον Κρενάκ λόγω της πρόσφατης επίσκεψής του στην Αθήνα. Ο επιδραστικός αυτόχθονας ηγέτης και στοχαστής της Βραζιλίας βρέθηκε στις 18 Ιουνίου στο Αμφιθέατρο της Βιβλιοθήκης της ΑΣΚΤ για να μας πει πως «η ζωή δεν είναι χρήσιμη».

Την ανοιχτή συζήτηση στην ΑΣΚΤ διοργάνωσε ο χώρος τέχνης Tavros, ο οργανισμός Global Canopy και οι εκδόσεις Carnívora, σε συνεργασία με το Μεταπτυχιακό Εικαστικών Τεχνών της ΑΣΚΤ. Ο Κρενάκ συνάντησε τη σκηνοθέτρια Εύα Στεφανή και τον αρχιτέκτονα και ομότιμο καθηγητή της Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ Σταύρο Σταυρίδη, για να μιλήσουν για το βιβλίο του «Η Ζωή δεν είναι Χρήσιμη» (κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Carnívora). Ο συγγραφέας μίλησε για το έργο του και τις προκλήσεις που αυτό θέτει απέναντι στις κυρίαρχες αντιλήψεις για την εργαλειοποίηση του φυσικού μας περιβάλλοντος.

Ποιος είναι ο Αΐλτον Κρενάκ

Μπορεί να μην είναι ο πρώτος που μίλησε για την ανάγκη προστασίας του πλανήτη, τα δικαιώματα και τις παραδόσεις των αυτόχθονων λαών και τη σημασία της κοινότητας, όμως η προσέγγισή του γύρω από αυτά τα ζητήματα είναι που τον ανέδειξε διεθνώς.

Ο Αΐλτον Κρενάκ υπήρξε καθοριστικός στη συνταγματική κατοχύρωση των δικαιωμάτων των αυτοχθόνων στη Βραζιλία το 1988 και ήταν ο πρώτος αυτόχθονας που απευθύνθηκε στο Εθνικό Κογκρέσο της χώρας. Το 2024 εξελέγη μέλος της Academia Brasileira de Letras, ως ο πρώτος αυτόχθονας στην ιστορία του θεσμού.

Στα βιβλία του «Ideas to Postpone the End of the World» και «Η Ζωή δεν είναι Χρήσιμη» αντανακλώνται απόψεις που προτείνουν εναλλακτικούς τρόπους προστασίας του κόσμου όπου ζούμε και κατανόησης της θέσης μας σε αυτόν.

Φαίνεται ότι ήδη γνωρίζουμε πώς να κάνουμε τις απαραίτητες αλλαγές, αλλά λείπει το κουράγιο και η αποφασιστικότητα εκείνων που σήμερα έχουν παγκόσμια πολιτική και οικονομική δύναμη

Παρότι δεν είχα την τύχη να παρευρεθώ στη συζήτηση στην ΑΣΚΤ, λίγες μέρες αργότερα κατάφερα να μιλήσω με τον Κρενάκ για όλα όσα πρεσβεύει μέσα από το έργο του, τις προτάσεις του για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και τη γνώμη του για τη σημερινή διαμόρφωση αστικών κέντρων όπως η Αθήνα.

Μια συζήτηση για την κλιματική κρίση σήμερα

Έχετε αναφερθεί επανειλημμένα στην ανάγκη να ξεφύγουμε από τη λογική εργαλειοποίησης του κόσμου όπου ζούμε και να αναζητήσουμε ουσιαστικούς τρόπους επανασύνδεσης με τη φύση. Πιστεύετε ότι σε μια εποχή όπου η τεχνολογία και τα ψηφιακά μέσα έχουν γίνει τόσο κομβικό κομμάτι της καθημερινότητάς μας, είναι εφικτό να εφαρμοστεί κάτι τέτοιο, ειδικά στα μεγάλα αστικά κέντρα;

Μπορούμε να ξανασκεφτούμε τις μεγάλες αστικές υποδομές ως κάτι που μπορεί να μεταμορφωθεί, να επαναφέρει οξυγόνο στον εγκέφαλο των ανθρώπων και να δημιουργήσει χώρο για την παραγωγή στοργής και νοήματος στις σχέσεις. Η αναδάσωση αστικών τοπίων και η επαναφορά του φυσικού τοπίου, με φυτά και όντα που δεν σχετίζονται με τις ανθρώπινες κοινότητες, θα ήταν η αρχή μιας επανάστασης όσον αφορά τις συνήθειές μας, αλλά και παροχής εναλλακτικών τρόπων οργάνωσης της ζωής σε σύνθετες κοινωνίες που είναι υπεύθυνες για τη διατήρηση της ζωής.

Αυτό που κάνει διαφορά είναι συλλογικές αλλαγές που καθοδηγούνται από συντονισμένες εκστρατείες με σαφείς στόχους, ικανές να μεταβάλλουν το αποτέλεσμα σε μεγαλύτερη κλίμακα

Πώς μπορούν οι συνήθειες των αυτόχθονων πολιτισμών να συνεισφέρουν στη διαφύλαξη του περιβάλλοντος και την απομάκρυνση από τον βαθιά καπιταλιστικό τρόπο σκέψης μας σήμερα;

Φαίνεται ότι ήδη γνωρίζουμε πώς να κάνουμε τις απαραίτητες αλλαγές, αλλά λείπει το κουράγιο και η αποφασιστικότητα εκείνων που σήμερα έχουν παγκόσμια πολιτική και οικονομική δύναμη. Προτιμούν να κάνουν πολέμους αντί να αποκαθιστούν τις κοινωνιο-περιβαλλοντικές συνθήκες που διαταράσσονται από την κλιματική κρίση και το ίδιο το τρέχον παράδειγμα.

Οι προσωπικές σας απόψεις για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος ανέκαθεν είχαν μεγάλη επιρροή στο κοινό. Ποια είναι η δική σας προσέγγιση για ουσιαστική ανάληψη δράσης απέναντι στην κλιματική αλλαγή;

Η κλιματική αλλαγή απαιτεί μία συλλογική προσέγγιση και εξαρτάται από τα δημόσιες πολιτικές, υπό μια ευρύτερη έννοια. Για παράδειγμα, οι αλλαγές στις συνήθειες του καθενός όσον αφορά την αστική κινητικότητα έχουν ελάχιστη σημασία στην απομόνωση -είτε οδηγείς αμάξι είτε χρησιμοποιείς ποδήλατο, είτε κάνεις ντους με μισό λίτρο νερό, δεν αλλάζουν από μόνα τους το σύστημα.

Αυτό που κάνει διαφορά είναι συλλογικές αλλαγές που καθοδηγούνται από συντονισμένες εκστρατείες με σαφείς στόχους, ικανές να μεταβάλλουν το αποτέλεσμα σε μεγαλύτερη κλίμακα. Οι ατομικές συνήθειες από μόνες τους δεν προσφέρουν παγκόσμιες αλλαγές. Η ακινησία δεν είναι τυχαία: παράγεται ενεργά για να αποφευχθεί η απαραίτητη αλλαγή. Είναι ξεκάθαρο ότι το να κρατάς απασχολημένους και ανασφαλείς τους ανθρώπους σε έναν μεγάλο αγώνα δρόμου ενάντια στον χρόνο και την παραγωγική ζωή πρέπει να αμφισβητηθεί, προς ένα άλλο παράδειγμα.

Έχετε αναφέρει στο παρελθόν τη σημασία των «αληθινών πόλεων», που υπάρχουν από την αρχαιότητα, όπως η Αθήνα. Δεν ξέρω εάν έχετε επισκεφτεί άλλη φορά την Ελλάδα, όμως ήθελα να ρωτήσω ποια ήταν η εμπειρία σας από τη σύντομη διαμονή σας με αφορμή το βιβλίο σας. Θεωρείτε την Αθήνα ένα «ερείπιο» (forest ruin) που ενδεχομένως μπορούμε να επανοραματιστούμε στο μέλλον υπό περιβαλλοντικά φιλικούς όρους;

Εκτιμώ βαθιά αυτή την ερώτηση, καθώς σχετίζεται με το τωρινό μου έργο. Μπορούμε να σκεφτούμε τις πόλεις σαν δάση υπό μια θετική έννοια, επιβεβαιώνοντας τη δυνατότητά τους για αποκατάσταση ως οικοσυστήματα που είναι επίσης φυσικά, εμπνευσμένα από την αρχική τους μορφή -οικοσυστήματα πάνω στα οποία χτίστηκαν ή σχεδιάστηκαν από πολιτισμούς φυσικές υποδομές. Μπορούν να εξελιχθούν από ένα θεμέλιο σε νέες, μελλοντικές συνθήκες.

Η Αθήνα πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη από εκείνους που επιδιώκουν να αντιμετωπίσουν τον κρίσιμο αστικό κορεσμό των μητροπολιτικών περιοχών, οι οποίες αντιμετωπίζουν κρίσεις στις υποδομές τους και έχουν περιορισμένη δυνατότητα για να διαχειριστούν την κλιματική κρίση. Πρέπει να δοθεί αξία στην Αθήνα ως μία από τις αρχαιότερες μητροπόλεις του κόσμου, με μακρά ιστορία σε αστικές λύσεις. Είναι πολύ σημαντική για να επισκιαστεί από εφευρέσεις της μοντέρνας αστικής αρχιτεκτονικής.

Ποια θεωρείτε ότι είναι τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα τα μεγάλα αστικά κέντρα;

Οι μεγάλες μητροπόλεις βρίσκονται σε αδιέξοδο όσον αφορά τη διαχείριση των αυξανόμενων απαιτήσεων για ασφαλή στέγαση και συνθήκες υγιεινής. Λαμβάνοντας υπόψη την κλιματική και περιβαλλοντική αλλαγή, αυτές οι πόλεις ενδέχεται να αντιμετωπίσουν προβλήματα έλλειψης πόσιμου νερού και βλάβης του ενεργειακού τους συστήματος, επηρεάζοντας έτσι υπηρεσίες όπως η υγειονομική περίθαλψη και η αστική κινητικότητα.

Συμφωνείτε με τον τρόπο που η βιωσιμότητα εφαρμόζεται στις μεγαλουπόλεις προκειμένου να διασφαλιστεί ένα καλύτερο μέλλον για τις επόμενες γενιές και να προστατευτεί το φυσικό περιβάλλον;
Η εύρεση ισορροπίας που χαρακτηρίζεται «βιωσιμότητα» δεν υλοποιείται, γιατί το συσσωρευμένο περιβαλλοντικό χρέος των μεγάλων μητροπόλεων δεν ξεπερνά το αδιέξοδο της προέλευσής του, με μοναδική εξαίρεση τις πόλεις που έχουν εξασφαλίσει μία συνεχή φροντίδα της δασικής τους κληρονομιάς.

Διαβάστε επίσης

MY CITY

Σε ποιους ανήκει τελικά ο δημόσιος χώρος;