Από τα Ελευσίνια Μυστήρια στη σύγχρονη ψυχεδελική αναγέννηση

Με αφορμή την «Ψυχεδελική Αναγέννηση», ένα φαινόμενο που τα τελευταία χρόνια επαναφέρει δυναμικά τα ψυχεδελικά στο διεθνές επιστημονικό και πολιτισμικό προσκήνιο, η συζήτηση γύρω από αυτές τις ουσίες αποστιγματοποιείται και επιστρέφει στο κέντρο του διαλόγου για τον εγκέφαλο, την ψυχική υγεία και την ίδια την ανθρώπινη εμπειρία. Στην Ελλάδα, όμως, το πεδίο παραμένει ακόμη σε μια άβολη ενδιάμεση κατάσταση: κοντά στις εξελίξεις του εξωτερικού, αλλά όχι πλήρως ενταγμένο σε αυτές.

Σε αυτό το πλαίσιο και με αφορμή το event «Ψυχεδελική Αναγέννηση: Από τον Κυκεώνα στον 21ο Αιώνα» στο Θέατρο Εμπρός την Κυριακή 24 Μαίου, συναντήσαμε δύο από τις βασικές φωνές αυτής της συζήτησης στην Ελλάδα: την  Ίσιδα Ρίτα Ανζέλ Κουτρούλη, υποψήφια διδάκτορα στο Πανεπιστήμιο Καρόλου της Πράγας και ερευνήτρια στις εξαρτήσεις και την Ελεάνα Μπασκούτα με υπόβαθρο στη συνθετική ψυχοθεραπεία, την αναπτυξιακή οικονομία και τη χάραξη πολιτικής γύρω από τα ψυχεδελικά αλλά και ιθύνοντα νου πίσω από το Greek Psychedelic Society, που προωθεί την έρευνα γύρω από τα ψυχεδελικά και την ένταξή τους σε έναν διάλογο που μπορεί να ενεργοποιήσει πραγματική αλλαγή: από την πρόσβαση σε ψυχεδελικά υποβοηθούμενες θεραπείες και άλλες θεραπευτικές μεθόδους στην Ελλάδα μέχρι μια συνολική μετατόπιση του αφηγήματος για τα ψυχεδελικά.

Στη συνάντησή μας προλάβαμε να συζητήσουμε πέρα από το τί ακριβώς θα παρακολουθήσουμε στην επικείμενη εκδήλωση, τι σημαίνει ψυχεδελική αναγέννηση, πού βρίσκεται σήμερα η έρευνα στην Ελλάδα σε σχέση με το εξωτερικό, τον ρόλο των ψυχεδελικών στην αντιμετώπιση της εξάρτησης και στην ψυχική υγεία, αλλά και τα όρια μεταξύ επιστήμης και εμπορικής εκμετάλλευσης ενός ραγδαία αναπτυσσόμενου πεδίου. Η κουβέντα επεκτείνεται αναπόφευκτα και στις πολιτισμικές και ιστορικές προεκτάσεις αυτής της αναγέννησης: στην επανερμηνεία αρχαίων τελετουργικών παραδόσεων όπως τα Ελευσίνια Μυστήρια και ο Κυκεώνας, τη σχέση τους με τη σύγχρονη συζήτηση, καθώς και τα ερωτήματα γύρω από την πολιτισμική οικειοποίηση και το ποιος έχει δικαίωμα να αφηγείται και να ενσωματώνει αυτές τις πρακτικές σήμερα. Το αποτέλεσμα είναι μια συνέντευξη που αποτυπώνει ένα πεδίο σε μετάβαση, όπου η επιστήμη, η πολιτική, η κουλτούρα και η προσωπική εμπειρία συναντιούνται και επαναδιαπραγματεύονται συνεχώς.

Ελληνική Κοινότητα Ενθεογόνων: Από διασκορπισμένοι ερευνητές σε μια κοινή φωνή

Ελεάνα Μπασκούτα: Επιλέξαμε συνειδητά τη λέξη «ενθεογόνα» αντί για «ψυχεδελικά», παρότι και οι δύο όροι έχουν ελληνικές ρίζες. Είναι όροι που χρησιμοποιήθηκε από τον Carl Ruck και δίνουν ένα διαφορετικό πλαίσιο κατανόησης. Ετυμολογικά βοηθούν να καταλάβουμε πώς διαφοροποιείται αυτή η κατηγορία ουσιών από αυτό που ο κόσμος αντιλαμβάνεται ως «ναρκωτικά».

Ίσις Ρίτα Ανζέλ Κουτρούλη: Ακόμα και η ίδια η λέξη «ναρκωτικό» παραπέμπει σε κάτι που ναρκώνει, που καταστέλλει. Τα ψυχεδελικά δεν λειτουργούν έτσι. Τα ψυχεδελικά δεν δρουν στα ίδια κυκλώματα με τις ουσίες που προκαλούν εξάρτηση.

Ε.Μ.: Το αρχικό όραμα για το Greek Psychedelic Society ήταν πολύ απλό: να βρεθούμε μεταξύ μας. Να συνδεθούν άνθρωποι που ήδη δραστηριοποιούνταν στον χώρο, αλλά βρίσκονταν διασκορπισμένοι σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα του εξωτερικού.

Η Ιωάννα Άρτεμις Βαμβακοπούλου στο Imperial, η Αθηνά Μεταξά στην Οξφόρδη, η Αλκυόνη στον Καναδά, εγώ στο Σαν Φρανσίσκο, η Ίσις στην Πράγα, ο Βαγγέλης Δαδιώτης και ο Ρωμανός Αντωνόπουλος  στην Ελλάδα. Να δούμε τι γνώση έχει ο καθένας, τι μπορεί να προσφέρει, πώς μπορούμε να λειτουργήσουμε συλλογικά.

Ουσιαστικά θέλαμε να δημιουργήσουμε μία γέφυρα επικοινωνίας ανάμεσα στην Ελλάδα και το διεθνές πεδίο. Να μπορεί ο καθένας, από το σημείο που βρίσκεται, να χτίζει ένα κομμάτι αυτού του οικοσυστήματος.

Από τον Λόφο των Νυμφών σε ένα ζωντανό οικοσύστημα

Ε.Μ.: Η πρώτη συνάντηση έγινε επίτηδες στον Λόφο των Νυμφών, απέναντι από την Ακρόπολη. Είναι προσωπικά πολύ σημαντικό μέρος για μένα, οι γονείς μου δούλευαν στο Αστεροσκοπείο και έχω βαφτιστεί εκεί. Αλλά είναι και συμβολικό σημείο, γιατί εκεί γινόταν δημόσιος διάλογος στην αρχαία Ελλάδα. Ήταν σαν να ανοίγαμε έναν πομπό. Να λέγαμε: «Είμαστε εδώ». Ένας φίλος μου στο Σαν Ντιέγκο με είχε προτρέψει να ξεκινήσω το εγχείρημα: “Build it and they will come”. Και κάπως έτσι έγινε.

Τώρα έχουμε μια κοινότητα που συνεχώς μεγαλώνει. Μας στέλνουν άνθρωποι από όλο τον κόσμο, γίνονται συζητήσεις, υπάρχει ανταλλαγή πληροφορίας. Προφανώς δεχόμαστε και περίεργα μηνύματα — τύπου «πού θα βρω MDMA» — και γι’ αυτό έχουμε φτιάξει ενημερωτικό υλικό, για μείωση βλάβης, FAQs κ.λπ.

Το σημαντικό όμως είναι ότι πλέον υπάρχει ένας κόμβος όπου μπορούν να συμβούν αυτές οι συζητήσεις. Να ενημερωθεί ο κόσμος σωστά. Για παράδειγμα, ο Γιάννης και η Αλκυόνη πήγαν στο Free Earth Festival στη Χαλκιδική και έκαναν workshop γύρω από την ασφαλή χρήση και την ενσωμάτωση των εμπειριών. Αυτό είναι επίσης κομμάτι του οράματος. Το επόμενο βήμα ήταν να αρχίσουμε να συνομιλούμε και με θεσμούς στην Ελλάδα, με πανεπιστήμια, υπουργεία, πολιτιστικούς φορείς.

Η έρευνα για τα ψυχεδελικά στην Ελλάδα 

Ι.Κ.: Η επιστημονική έρευνα και ειδικά οι νευροεπιστήμες στην Ελλάδα είναι σε πάρα πολύ καλό επίπεδο. Πολλές φορές θα μπορούσα να πω ότι είναι και υψηλότερο από αυτές του εξωτερικού. Υπάρχει πάρα πολύ μεγάλη γνώση. Άρα, όταν συμβαίνει κάποια έρευνα στην Ελλάδα, συνήθως το επίπεδό της είναι αρκετά υψηλό.

Το ζήτημα είναι ότι δεν γίνεται ακόμα εκτενής έρευνα πάνω στα ψυχεδελικά. Και αυτό συμβαίνει γιατί υπάρχει ακόμη πολύ μεγάλο ταμπού και έντονο στίγμα. Ακόμα και ακαδημαϊκά, ο κόσμος δεν έχει γνωρίσει πραγματικά πού βρίσκεται σήμερα η έρευνα γύρω από τα ψυχεδελικά στον υπόλοιπο κόσμο και αυτό είναι πολύ φανερό.

Παρόλα αυτά, οι πρώτες έρευνες έχουν αρχίσει μόλις φέτος, τους τελευταίους μήνες. Σε κλινικό επίπεδο γίνεται ήδη η πρώτη μελέτη για την κατάθλιψη με ψιλοκυβίνη. Και σε προκλινικό επίπεδο, έχουν γίνει τα πρώτα βήματα και μάλιστα σε συνεργασίες με το Κέντρο Έρευνας Ψυχεδελικών στην Πράγα, όπου και εργάζομαι.

Προσωπικά, αυτό που ήθελα πάντα ήταν να μπορώ να μιλάω για αυτά τα θέματα μέσα στην ακαδημαϊκή κοινότητα χωρίς να θεωρούνται κάτι περιθωριακό ή «φιλοσοφικό». Να αντιμετωπίζονται ως κανονικό επιστημονικό αντικείμενο, ισότιμο με οποιοδήποτε άλλο πεδίο φαρμακολογικής έρευνας. Και αυτό αρχίζει σιγά σιγά να γίνεται. Πολύ αργά, με μικρά βήματα, αλλά γίνεται.

Τον Μάρτιο γύρισα στο πανεπιστήμιό μου εδώ στην Αθήνα και έδωσα ομιλία για αυτά τα θέματα. Και ήταν πολύ συγκινητικό για μένα, γιατί ουσιαστικά έφυγα από την Ελλάδα για να ακολουθήσω αυτό το πεδίο έρευνας και τώρα επιστρέφω για να φέρω κάτι πίσω. Να μιλάω όχι μόνο σε φοιτητές, αλλά και μπροστά στους καθηγητές μου, και να υπάρχει πραγματικό ενδιαφέρον. Αυτό είναι τεράστιο για μένα.

Η «ψυχεδελική αναγέννηση» 

I.K.: Η «ψυχεδελική αναγέννηση», όπως αναφέρεται το φαινόμενο που έχει ξεκινήσει περίπου από το 2012, έχει οδηγήσει σε τεράστια αύξηση των σχετικών μελετών και έτσι, πάνω στη γενική εικόνα που ήδη έχουμε, μπαίνουν συνεχώς καινούργια κομμάτια του παζλ.

Για παράδειγμα, υπάρχει το Entropic Brain Theory, σύμφωνα με το οποίο τα ψυχεδελικά μπορούν να εισάγουν στα συστήματα ένα παροδικό χάος -μια τυχαιότητα, μια μη προβλεψιμότητα. Αυτό μπορεί να είναι πολύ χρήσιμο, γιατί λειτουργεί σαν ένα «ανακάτεμα της τράπουλας». Ειδικά σε παθήσεις που χαρακτηρίζονται από χαμηλή εντροπία -και άρα από μεγάλη προβλεψιμότητα- όπως η κατάθλιψη, το OCD ή η εξάρτηση, συμβαίνει αυτό που ονομάζουμε canalization: ο εγκέφαλος παγιδεύεται σε συγκεκριμένα μοτίβα.

Τα ψυχεδελικά φαίνεται ότι έχουν τη δυνατότητα να πυροδοτήσουν έναν επαναπρογραμματισμό του συστήματος, ακριβώς επειδή μπορούν να «σπάσουν» αυτές τις παγιωμένες λούπες και την επαναληψιμότητα. Αυτό σχετίζεται με τη νευροπλαστικότητα

Ε.Λ.: Και αυτό μας οδηγεί στις λεγόμενες «κρίσιμες μαθησιακές περιόδους». Αυτές είναι περίοδοι που διαρκούν συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα, για παράδειγμα όταν είμαστε παιδιά και λειτουργούμε σαν σφουγγάρια για να μάθουμε νέες γλώσσες ή δεξιότητες. Αυτό το παράθυρο κάποια στιγμή κλείνει και είναι φυσιολογικό να κλείσει, γιατί το εγώ πρέπει να εγκαθιδρυθεί μέσα στο περιβάλλον. Ωστόσο, υπάρχουν περιπτώσεις όπου αυτή η εγκαθίδρυση γίνεται άκαμπτη. Υπάρχουν επίσης καταστάσεις, όπως ένα εγκεφαλικό, όπου χρειάζεται να ξανανοίξει αυτή η μαθησιακή περίοδος και η νευροπλαστικότητα.

I.K.: Τα ψυχεδελικά φαίνεται ότι μπορούν να παίξουν αυτόν τον ρόλο, γιατί υπάρχουν ενδείξεις ότι σχετίζονται με το άνοιγμα αυτού του «παραθύρου ευκαιρίας» για αλλαγή. Οπότε, τα νέα ευρήματα δεν είναι ακριβώς εντελώς καινούργια· περισσότερο συμπληρώνουν κομμάτια του παζλ. Και έτσι μαθαίνουμε όλο και περισσότερα για το τι κάνει η ψιλοκυβίνη.

Ε.M.: Και να προσθέσω εδώ ότι περιοχές του εγκεφάλου που υπό κανονικές συνθήκες δεν επικοινωνούν μεταξύ τους, αρχίζουν να επικοινωνούν. Δημιουργούνται δηλαδή νέες συνάψεις. Είναι σημαντικό να μιλήσουμε και για το Default Mode Network, ώστε να καταλάβει ο κόσμος τι ακριβώς συμβαίνει. Είναι ουσιαστικά το αυτοαναφορικό κέντρο του εγκεφάλου, εκεί όπου βρίσκεται το «εγώ»: ποιος είσαι, τι κάνεις στον κόσμο και πού ανήκεις.

Κάποια στιγμή αυτό πρέπει να σταθεροποιηθεί, για να μπορέσεις να συνδεθείς με το περιβάλλον και να υπάρξεις μέσα στον κόσμο. Αυτό που φαίνεται όμως είναι ότι η ψιλοκυβίνη, για παράδειγμα, μειώνει τη δραστηριότητα αυτού του κέντρου. Και εκεί εμφανίζεται αυτό που περιγράφουν πολλοί ως αίσθηση ενότητας με τον κόσμο, ότι παύουν να υπάρχουν τόσο αυστηρά όρια του εγώ. Και φυσικά, παρόμοια επίδραση στο Default Mode Network δεν έχουν μόνο τα ψυχεδελικά αλλά και άλλες πρακτικές.

«Από τον Κυκεώνα στον 21ο Αιώνα»

Ε.Κ.: Η εκδήλωση της Κυριακής ήταν κυρίως ιδέα της Κέλλυς, που μένει στο Λονδίνο, έχει σπουδάσει περιβαλλοντικά οικονομικά και είναι τρομερά δραστήρια. Μας είχε βρει μόνη της πριν από δύο-τρία χρόνια γιατί ήθελε να ασχοληθεί με το πεδίο. Επειδή ήταν ήδη στην Ευρώπη, τη συνέδεσα με ανθρώπους που δραστηριοποιούνται στις Βρυξέλλες και προσπαθούν να ανοίξουν τη συζήτηση για την ψυχεδελική έρευνα σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Υπάρχει πλέον μια πρωτοβουλία που προσπαθεί να συγκεντρώσει υπογραφές από Ευρωπαίους πολίτες ώστε να επιτραπεί περισσότερη χρηματοδότηση για ψυχεδελική έρευνα στην Ευρώπη. Η Κέλλυ πήγε στις Βρυξέλλες, συμμετείχε σε συζητήσεις, βοήθησε στη συλλογή υπογραφών και ουσιαστικά ανέλαβε μεγάλο κομμάτι της οργάνωσης της κοινότητας. Αυτή τη στιγμή είναι η εκτελεστική διευθύντρια του Greek Psychedelic Society.

Πέρσι το καλοκαίρι πήγαμε όλοι μαζί στο Ντένβερ, στο μεγαλύτερο συνέδριο ψυχεδελικής έρευνας που διοργανώνει το MAPS. Εκεί ο Βαγγέλης και ο Ρωμανός παρουσίασαν την έρευνά τους, έγιναν πολλές γνωριμίες και μέσα από όλο αυτό προέκυψε η ιδέα να κάνουμε επιτέλους και στην Ελλάδα ένα event όπου θα παρουσιαστούν δημόσια όλες αυτές οι έρευνες.

I.Κ.: Το βασικό με την εκδήλωση της Κυριακής είναι ότι όλοι καλύπτουμε διαφορετικά πεδία. Η Ελεάνα, για παράδειγμα, θα μιλήσει για το νομοθετικό και πολιτικό κομμάτι γιατί είναι η πιο κατάλληλη να το κάνει. Η Ιωάννα θα παρουσιάσει την κλινική της έρευνα. Δουλεύει με ανθρώπους και μάλιστα με εφήβους. Είναι από τις πρώτες έρευνες που χρησιμοποιούν ψιλοκυβίνη σε ανηλίκους που αυτοτραματίζονται. Μετά ο Βαγγέλης και ο Ρωμανός θα μιλήσουν για τον Κυκεώνα και τις φαρμακολογικές τους μελέτες, που συνδέουν την επιστήμη με το πολιτιστικό και ιστορικό κομμάτι των ψυχεδελικών στην Ελλάδα. Εγώ από τη μεριά μου ασχολούμαι περισσότερο με την προκλινική έρευνα και συγκεκριμένα με το θεραπευτικό δυναμικό των ψυχεδελικών στις εξαρτήσεις. Οπότε καλύπτουμε διαφορετικά aspects του πεδίου και θεωρώ ότι δημιουργείται ένα πολύ ενδιαφέρον σύνολο.

Ψυχεδελικά και εξαρτήσεις

Ι.Κ.: Οι πρώτες σύγχρονες μελέτες κυρίως με ψιλοκυβίνη είχαν δείξει πιθανή θεραπευτική δράση στις εξαρτήσεις για το κάπνισμα και το αλκοόλ, απλώς αυτό το κομμάτι για χρόνια αγνοήθηκε. Εκεί είδαν ουσιαστικά μεγαλύτερη αύξηση στις περιόδους αποχής, λιγότερα στερητικά συμπτώματα και γενικά βελτίωση σε όσα συσχετίζονται με την εξάρτηση, δηλαδή μείωση στα συμπτώματα της κατάθλιψης κ.λπ.

Όλο αυτό το πλαίσιο δεν είναι ξεχωριστό από τους μηχανισμούς που ανέφερα νωρίτερα. Γιατί αυτό που συνήθως περιγράφουμε ως χαμηλής εντροπίας καταστάσεις είναι η κατάθλιψη και η εξάρτηση: συνθήκες επαναλαμβανόμενης λούπας. Η εξάρτηση δεν αποτελεί εξαίρεση ούτε είναι κάτι διαφορετικό από αυτό. Και για πολλούς, συμπεριλαμβανομένης κι εμού, η εξάρτηση δεν είναι από μόνη της μία πάθηση· είναι σύμπτωμα. Και πολλές φορές είναι σύμπτωμα της κατάθλιψης.

Οι ενδείξεις είναι ξεκάθαρες· δεν μπορεί κάποιος να τις αρνηθεί. Αυτό όμως που μας λείπει και δεν ξέρουμε ακόμη, όσον αφορά την εξάρτηση, είναι οι πιο μηχανιστικοί παράγοντες: τι κάνουν αυτές οι ουσίες στη φυσιολογία μας. Για παράδειγμα, υπάρχει η ibogaine σαν ουσία, η οποία φαίνεται να κάνει κάποια θαυματουργά -ανεξήγητα, θα έλεγα- πράγματα. Για παράδειγμα, άνθρωποι εξαρτημένοι επί χρόνια στην ηρωίνη ή την οξυκωδόνη, που έχουν δοκιμάσει όλες τις συμβατικές μεθόδους για να κόψουν «στεγνά» και έχουν αποτύχει, κάνουν μία συνεδρία με ibogaine και μετά δεν εμφανίζουν στερητικό σύνδρομο.

Από τα γονίδια στα νευρωνικά κυκλώματα

Ι.Κ.: Αυτό δεν το έχουμε εξηγήσει φαρμακολογικά: τι ακριβώς συμβαίνει. Και προφανώς δεν είναι μόνο η επανεξέταση της κοσμοθεωρίας ή της αφήγησης της ζωής ή η επίσκεψη σε τραυματικές αναμνήσεις. Προφανώς παίζουν ρόλο και κάποιοι παράγοντες καθαρά φυσιολογικοί. Αυτό είναι που μας επιτρέπουν να μελετήσουμε τα ζωικά μοντέλα. Εκεί δεν έχεις την αφήγηση, δεν έχεις ψυχοθεραπευτή, δεν έχεις σαμάνο, τελετουργικό ή οτιδήποτε τέτοιο. Προσπαθείς να απομονώσεις συγκεκριμένα πράγματα. Συν ότι μπορούμε να εξετάσουμε στο εργαστήριο τι γίνεται στον εγκέφαλο σε κυτταρικό επίπεδο, σε επίπεδο κυκλωμάτων, ανάλογα με το τι μελετά ο καθένας.

Οπότε εκεί μπορεί να εμπλέκονται πάρα πολλοί μηχανισμοί. Κάποιοι μπορεί να έχουν να κάνουν, για παράδειγμα, με τροποποίηση γονιδίων. Γιατί όταν παίρνεις εξαρτησιογόνες ουσίες αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο εκφράζονται τα γονίδιά σου. Υπάρχει λοιπόν η υπόθεση ότι αυτά μπορεί να κάνουν ένα «reset» σε αυτό το επίπεδο ή, μέσω νευροπλαστικών μηχανισμών και τροφικών παραγόντων, να δίνουν μία «ανάσα» στο σύστημα που έχει κολλήσει σε αυτή τη λούπα. Και φυσικά επηρεάζεται και το σεροτονινεργικό σύστημα, αλλά και το ντοπαμινεργικό, το οποίο παίζει τεράστιο ρόλο στην εξάρτηση.

Τα Ελευσίνια Μυστήρια και τα tech bros retreats

Ε.Μ.: Το 1991 μεταφράστηκε στα ελληνικά το βιβλίο του καθηγητή Carl Ruck και Albert Hoffman «The Road to Eleusis» – το οποίο εκδόθηκε, το 1978. Και μετά το 2022 κυκλοφόρησε το «The Immortality Key» του Brian Muraresku, που έγινε τεράστια επιτυχία διεθνώς. Το βιβλίο αυτό έφερε ξανά στο προσκήνιο τη συζήτηση γύρω από τα Ελευσίνια Μυστήρια και τον Κυκεώνα. Και στην Αμερική πλέον, αν κάποιος ξέρει για τα Ελευσίνια Μυστήρια, συνήθως το ξέρει μέσα από αυτό το βιβλίο.

Το 2023, όταν η Ελευσίνα ήταν Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης, η Αλεξάνδρα Μητσοτάκη, μέσω του World Human Forum, διοργάνωσε ένα τριήμερο συνέδριο με θέμα το Human Flourishing και κάλεσε τον Brian Muraresku να μιλήσει. Εκεί βρεθήκαμε πολλοί άνθρωποι του χώρου και γνωριστήκαμε καλύτερα μεταξύ μας. Εκεί γνώρισα για πρώτη φορά και τον Βαγγέλη με τον Ρωμανό, που ήδη ήξερα για τη δουλειά τους γύρω από τον Κυκεώνα και τη φαρμακογνωσία.

Η Πόπη Παπαγγελή, που ήταν για δεκαετίες διευθύντρια της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ελευσίνας, συμμετείχε επίσης στον διάλογο. Παρότι η ίδια δεν συμφωνεί απαραίτητα με την υπόθεση ότι ο Κυκεώνας ήταν ψυχοδραστικός, είναι ανοιχτή στη συζήτηση και θεωρώ αυτό πολύ σημαντικό.

Όλο αυτό λειτούργησε σαν ένας ακόμη «κόμβος». Έφερε κοντά ανθρώπους που μέχρι τότε ήταν διάσπαρτοι.

Ωστόσο, όταν πήραν χαμπάρι το «Immortality Key» οι biohackers της Silicon Valley, έφαγαν κόλλημα με τα Ελευσίνια Μυστήρια. Και το αφήγημά τους είναι λίγο πατριαρχικό. Δηλαδή, πώς το παρατηρώ εγώ σαν κοινωνικός και πολιτισμικός ανθρωπολόγος: δημιουργούνται κοινότητες παντού που έχουν εμπνευστεί από τα Ελευσίνια Μυστήρια και προσπαθούν να τα αναπαραστήσουν όπως τα καταλαβαίνει ο καθένας. Φυσικά, γίνονται διάφορα ευτράπελα. Βλέπεις retreats στην Καραϊβική που ξεκίνησαν κάποιοι tech bros και τα ονόμασαν «Eleusis». Άλλοι οργανισμοί λένε: «Θα χρηματοδοτήσουμε έρευνα για να δούμε πώς τα ψυχεδελικά δημιουργούν στιγμές τύπου “εύρηκα”». Τι θέλουν ουσιαστικά να κάνουν; Να πάρουν tech bros, να τους πάνε σε retreat, να τους δώσουν ψυχεδελικά και να τους «boostάρουν» το insight για να εφεύρουν νέες τεχνολογίες.

Καμία σχέση δηλαδή με το τι ήταν τα Ελευσίνια Μυστήρια. Δεν ήταν incubator για να «κατεβάσεις» επιχειρηματικές ιδέες. Ήταν ένα τελετουργικό πλαίσιο για να λατρέψεις και να θυμηθείς το ιερό θηλυκό, τη σχέση με τη φύση, τη Μεγάλη Μητέρα και όλα αυτά.

Η απογύμνωση του τελετουργικού χαρακτήρα

Ε.Μ.:   Ας δούμε όμως και την Αμερική, μια σχετικά καινούργια χώρα. Υπάρχουν εκκλησίες στο Μεξικό που είναι πιο παλιές από την ίδια την Αμερική. Οι Αμερικανοί έχουν αυτή την έλλειψη εθνικής ταυτότητας. Και ναι, σίγουρα παρατηρείται αυτό το φαινόμενο της πολιτισμικής οικειοποίησης με την ayahuasca συγκεκριμένα, που τώρα έχουν όλοι γίνει «σαμάνοι»…

Ένα από τα μεγάλα debates στην Αμερική έχει να κάνει με τη θρησκευτική χρήση, η οποία επιτρέπεται, συγκεκριμένα στις κοινότητες αυτοχθόνων, μέσω της Native American Church. Όμως, υπάρχει ένα νομοθετικό παραθυράκι που λέγεται Religious Freedom Restoration Act και επιτρέπει σε θρησκευτικές κοινότητες στην Αμερική, όχι μόνο ιθαγενών αλλά και γενικά, να χρησιμοποιούν τέτοιες ουσίες τελετουργικά.

Άλλο ένα μεγάλο debate γίνεται γύρω από το peyote. Ο κάκτος αυτός είναι παίρνει πάρα πολλά χρόνια να μεγαλώσει. Πρόκειται για το ιερό φυτό των ιθαγενών της Αμερικής εδώ και χρόνια, και στο Μεξικό κτλ. Τι έχει γίνει τώρα; Επειδή πέρασε αυτό το νομοθετικό πλαίσιο και αρχίζουν να φτιάχνονται όλες αυτές οι τύπου «εκκλησίες», όπου βγαίνει ο κάθε κακομοίρης και λέει «εγώ θα κάνω τελετές» ουσιαστικά δημιουργείται υπερκατανάλωση του peyote που απειλείται να γίνει είδος υπό εξαφάνιση. Και η Native American Church λέει: «Εμείς δεν θέλουμε να αποποινικοποιηθεί και να το χρησιμοποιεί ο καθένας. Θέλουμε να το κρατήσουμε για εμάς, που είμαστε οι προστάτες του».

Κάποιοι πάλι πάνε στο Μεξικό επειδή μπορεί να απαγορευτεί στην Αμερική και το παίρνουν από εκεί. Γενικά αυτό που γίνεται στη Λατινική Αμερική με τον «πνευματικό τουρισμό» των Αμερικάνων είναι άλλη ιστορία. Πάνε εκεί, κάνουν τελετές χωρίς προσοχή, πεθαίνει κόσμος, γιατί ο καθένας τώρα το έχει δει σαμάνος και δημιουργείται ένας υπερτουρισμός που οι περιοχές δεν είναι σε θέση να απομυζήσουν.

Νομοθετικό Πλαίσιο & Επόμενα Βήματα

Ε.Μ: Πριν περίπου ενάμιση χρόνο η Ευρωπαϊκή Ένωση έδωσε για πρώτη φορά χρηματοδότηση περίπου ενάμιση εκατομμυρίου ευρώ σε consortium ερευνητικών ινστιτούτων -μέσα σε αυτά και της Ίσιδας- για έρευνες με ψιλοκυβίνη στην παρηγορητική φροντίδα, σε ανθρώπους δηλαδή με τερματικές ασθένειες.

Να σημειώσουμε ότι υπάρχει ένα trend στην Αμερική με τις νομοθεσίες που περνάνε. Επειδή στην Αμερική έχουν επιδημία εξάρτησης από οπιοειδή, πολύ μεγάλη, και ειδικά στους βετεράνους, φαίνεται ότι όλες αυτές οι καινούργιες νομοθεσίες, τα ballot initiatives που περνάνε τώρα, οι αδειοδοτήσεις και οι εγκρίσεις -ειδικά σε πολιτείες που έχουν αυτό το πρόβλημα, σχετίζονται με αυτό. Η ουσία αυτού που είπε και ο Trump βασικά και έγινε viral είναι ότι θα δοθεί πράσινο φως για την έρευνα και έδωσε και 50 εκατομμύρια ώστε να προχωρήσει πιο γρήγορα αυτή η έρευνα.