Η Μαρζάν Σατραπί, η «Περσέπολις» και ένας θάνατος που ήρθε από θλίψη

Πέθανε σήμερα σε ηλικία μόλις 56 ετών η Μαρζάν Σατραπί, δημιουργός και συν-σκηνοθέτιδα του «Persepolis» και, σύμφωνα με τους οικείους της, ο λόγος ήταν η θλίψη. Είχε περάσει μόλις ένας χρόνος από τον θάνατο του συντρόφου της, του ηθοποιού και παραγωγού Ματίας Ρίπα. Μέρες μετά τον θάνατο του «άντρα και έρωτα της ζωής της», όπως τον αποκάλεσε, η Γαλλοϊρανή είχε ανεβάσει μια σειρά από εικόνες που τον αποχαιρετούσαν στον λογαριασμό της στο Instagram.

Δεν είναι υπερβολή να πούμε πως η Σατραπί ήταν ο λόγος που τα μάτια μιας ολόκληρης γενιάς ανθρώπων στράφηκαν προς το Ιράν, το θεοκρατικό του καθεστώς και τη βιωματική ματιά της στην ιστορία του. Στο αυτοβιογραφικό «Persepolis», η σκηνοθέτιδα και συγγραφέας τοποθετεί στο κέντρο της αφήγησης ένα νεαρό κορίτσι που μεγαλώνει όσο η Ιρανική Επανάσταση και ο πόλεμος με το Ιράκ αλλάζουν εντελώς την καθημερινότητά της. Ήταν εμπνευσμένη από την παιδική ηλικία της καλλιτέχνιδας, όταν η τάση της να γοητεύεται από τη «λάθος» μουσική, να φοράει τα «λάθος» ρούχα και να έχει τις «λάθος» απόψεις σύμφωνα με τα στάνταρ της καταπιεστικής κοινωνίας στην οποία ζούσε. Τελικά, η μικρή πρωταγωνίστρια φεύγει για τη Βιέννη, όπου προσπαθεί με τους δικούς της τρόπους να βρει τον εαυτό της σε ένα διαφορετικά εχθρικό περιβάλλον μόνο και μόνο για να επιστρέψει ξανά στο Ιράν και τελικά να φύγει για τη Γαλλία. Η ταινία πέρασε από το Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών το 2007, αποσπώντας το βραβείο της Κριτικής Επιτροπής.

Μπορεί το «Persepolis» να ήταν η πιο γνωστή ταινία της, αλλά δεν ήταν η μοναδική: ακολούθησαν το τρυφερό «Κοτόπουλο με Δαμάσκηνα», το «Gang of the Jotas», το «The Voices», το «Μαρί Κιουρί: Η Γυναίκα που Άλλαξε τον Κόσμο» και τις «Παριζιάνικες Ιστορίες». Μπορεί να έπαιζε με τα είδη και τις φόρμες, αλλά ένα νήμα που ένωνε το σύνολο της δουλειάς της ήταν η αγάπη για την πατρίδα της, το χαρακτηριστικό της χιούμορ και η πίστη της στο έργο των γυναικών. Το 2024, μετά από χρόνια απουσίας, επέστρεψε στα κόμικς για να κυκλοφορήσει το «Woman, Life, Freedom», ένα ανθολογικό κόμικ εμπνευσμένο από το κίνημα που ακολούθησε μετά τη δολοφονία της Μάσα Αμίνι, μίας 22χρονης Κούρδο-ιρανής που συλλήφθηκε διότι δε φορούσε μαντίλα. Όπως με πολλά από τα έργα της, το κίνητρο ήταν να δώσει «το μήνυμα στους Ιρανούς πως δεν είναι μόνοι τους».

Πολλά δημόσια πρόσωπα εκδήλωσαν τη θλίψη τους για τον θάνατο της σκιτσογράφου, ανάμεσά τους ο δήμαρχος του Παρισιού, Εμανουέλ Γκρεγκουάρ, ο οποίος έγραψε σε ανάρτηση στον λογαριασμό του στο X: «Τι απώλεια. Σήμερα χάσαμε μια λαμπρή, ελεύθερη και δημιουργική καλλιτέχνιδα. Αγαπούσε βαθιά το Ιράν και είχε αφιερώσει τη ζωή της στην ελευθερία του λαού του». Είχε απόλυτο δίκιο: η ίδια η Σατραπί είχε μιλήσει για την αγάπη της, αναφέροντας πως «όσο καιρό και να ζήσω στη Γαλλία και όσο κι αν νιώθω Γαλλίδα μετά από όλα αυτά τα χρόνια, για εμένα η λέξη ‘πατρίδα’ έχει μονάχα μια σημασία: Ιράν».