Η παράσταση «Ταρτούφος» είναι το ελληνικό θέατρο γυμνό επί σκηνής

Πότε βλέπεις την αλήθεια των ανθρώπων; Όταν πετάνε τα ρούχα τους. Τους ερωτεύεσαι ντυμένους, αλλά τους αγαπάς γυμνούς. Αυτό ισχύει και για κάθε αντικείμενο ή συνθήκη στην οποία τοποθετείσαι με την ψυχή και τα συναισθήματά σου. Μια παράσταση μπορεί να γίνει μια τέτοια συνθήκη, να τη δεις δηλαδή με πάθος, με έρωτα ή με αγάπη. Με έρωτα τη βλέπεις όταν είναι «ντυμένη». Όταν γδύνεται, την αγαπάς. Κι η παράσταση «Ταρτούφος» δεν είναι ντυμένη καθόλου, παρά το ότι ο θίασος φοράει τα βαριά ρούχα μιας εποχής γαλλικού λουδοβικισμού και δε φαίνεται ίχνος σάρκας. Παραμένει μια παράσταση απογύμνωσης του μεγέθους και του βάθους του θεάτρου, όπως αντικατοπτρίζονται αυτές οι δύο διαστάσεις στον θίασο και, κατ’ επέκταση, στη σκηνοθέτιδα Ελένη Μαυρίδου.

Ο Ταρτούφος είναι ένα κλασικό γαλλικό έργο που έχει φόρεμα μαύρης κωμωδίας, είναι όμως μια λευκή τραγωδία, υπό την έννοια ότι μέσα από έναν σατιρικό τρόπο φέρνει μπροστά στα μάτια του θεατή ή του αναγνώστη την αιώνια ανθρώπινη ανάγκη να δημιουργήσει θεούς, να γεννήσει ενδιάμεσους και να διαμορφώσει ένα σχήμα μέσα από το οποίο θα μπορεί να φορτώνει τις ευθύνες της κάπου αλλού, θα εκτοξεύει σε κάτι αόριστο και άυλο τα ελαττώματά του ανθρώπου.

Ο Ταρτούφος (Γιάννης Τσορτέκης), είναι ένας σεσημασμένος παγαπόντης που πείθει έναν άρχοντα πως είναι άνθρωπος του θεού, πως είναι σεπτός, ταπεινός και πως δίνει ό,τι έχει στους μη έχοντες, με αποτέλεσμα να τον σπιτώσει ο άρχοντας και να τον βάλει πιο πάνω από τη γυναίκα του και τα παιδιά του, θεωρώντας τους κίβδηλους που τολμούν να κατηγορούν τον Ταρτούφο. Αποφασίζει, μάλιστα, να τον παντρέψει με την κόρη του και να του γράψει και την περιουσία του. Δεν τολμά καν μέχρι ένα σημείο να πιστέψει στα μάτια του και τ’ αυτιά του και γίνεται διαρκώς θύμα της αποπλάνησης του Ταρτούφου.

Αποδεικνύεται, όμως, στην πορεία, ότι είναι τελικά πολύ καλύτερο να λατρεύεις κάτι ψεύτικο, παρά να πέφτει το είδωλο στο πάτωμα και να γίνεται χίλια κομμάτια, γιατί τότε παραδίνεσαι στη δίνη της αποδοχής της πιο σκληρής αλήθειας: ο άνθρωπος είναι μονάχος του εδώ, όλα αρχίζουν και τελειώνουν στον ίδιο. Δεν υπάρχει θεός. Κι αν υπάρχει, ούτε που θέλει να ανακατευτεί με μας.

Διαβάστε ακόμη: Η παράσταση «Γιοι και Κόρες» είναι ένα θεατρικό θαύμα

Αυτή είναι η ιστορία του Ταρτούφου και στο ελληνικό θέατρο έχει αποτυπωθεί δεκάδες φορές. Έχω δει άλλη μια φορά Ταρτούφο πριν πολλά χρόνια και δε θυμάμαι τι ακριβώς είχα δει. Μπορώ να πω όμως ότι η προσέγγιση της Έλενας Μαυρίδου, κατά βάση στα ρούχα και στην κίνηση των ηθοποιών, με έκανε να νιώσω σα να έβλεπα πρώτη φορά το έργο.

Συνήθως, η κωμωδία πηγάζει από τις καταστάσεις και τα λόγια. Εδώ, τα λόγια και οι καταστάσεις γινόντουσαν σατιρικές χάρη στην κίνηση των σωμάτων, που ήταν σα να έχαναν πού και πού μια βίδα από κάπου και ένα τμήμα του σώματος να λάσκαρε και να έφευγε από τον έλεγχο του εγκεφάλου.

Ιωάννα Παππά και Βασιλική Τρουφάκου είναι οι «σουφραζέτες» αυτής της συνθήκης. Ειδικά η δεύτερη, είναι μια αποκάλυψη για μένα. Δε θυμάμαι να την έχω δει ξανά να καταθέτει κάθε ικμάδα του ταλέντου της. Οκ, αυτό δε λέει κάτι για εκείνη, διότι δεν έχω δει ούτε το 50% όσων έχει κάνει στην καριέρα της, αλλά κάπως πρέπει κι εγώ να περιγράψω το πόσο εξαίρετη τη βρήκα. Είναι οι εξέχουσες στις σκηνές που δεν έχει εμφανιστεί ακόμα ο Τσορτέκης, ειδικά σε αυτές όπου ο θίασος κινείται σαν σε χορογραφία, εκτελώντας μια τελετουργία. Δώστε προσοχή στο τι κάνουν με το σώμα τους και αν δε μείνετε με ανοιχτό στόμα, σας κερνάω σουβλάκι.

Βρήκα πολύ βοηθητική την επιλογή του Μουμούρη να υποδυθεί τον άρχοντα με αυτή την ένταση στο ρουθούνισμα, την αναπνοή. Γενικά, ο Μουμούρης είχε τον ρόλο του αρλεκίνου, ήταν μια σωματική κομέντια ντελ’ άρτε. Χρειάζεται να μιλήσω και για τον Τσορτέκη; Αν δείτε την παράσταση, θα καταλάβετε πως οτιδήποτε και να πω, δε θα ταιριάζει σε κάτι, γιατί δεν υπάρχουν συμβατές λέξεις.

Ανοίγεται μπροστά στους ηθοποιούς τέτοιο έδαφος από τη σκηνοθεσία, ώστε να πάρουν το σενάριο, τα λόγια τους και να τα κάνουν σαν ένα μπούμερανγκ, σα μια σφεντόνα, σαν ένα λάστιχο που το τεντώνεις για να το πετάξεις και το πίσω μέρος του σκάει στο χέρι σου και σε τσούζει.

Τα σώματα κινούνται σαν να πρέπει να πάνε άμεσα στην τουαλέτα και κάτι να τα εμποδίζει. Σα να πρέπει να συγκρατήσουν την ενήλικη αξιοπρέπειά τους ενώπιον άλλων, ενώ στην πραγματικότητα θέλουν να παραδοθούν στην παιδική ελευθερία. Έχει κι αυτή τη διάσταση ο Ταρτούφος, όπως «διαβάζω» την παράσταση.

Ειδική μνεία θέλω να κάνω και στην Ιζαμπέλλα Φούλοπ, η οποία όσο προχωρούσε η παράσταση και ο ρόλος της είχε μεγαλύτερη συμμετοχή, προσέθετε στις εκφράσεις και την κινησιολογία της το στόμα, τις λέξεις και την εκφορά τους με τέτοιο τρόπο που να κάνει τον θεατή να γελάσει, να παρασυρθεί από την παράνοια της εκάστοτε σκηνής.

Όλα τα παραπάνω, φυσικά, αντανακλούν στην Έλενα Μαυρίδου. Και στην παράστασή της που κάθε σκηνή είναι σαν κεραυνός σε καταιγίδια. Πάντοτε ακούγεται πιο δυνατά από τον προηγούμενο κεραυνό και λιγότερο δυνατά από τον επόμενο.

Η παράσταση, εν τέλει, όσο το σκέφτομαι, είναι όλα όσα είναι το ελληνικό θέατρο, όλη του η προοπτική. Όλα είναι η σκηνοθεσία και ο θίασος. Τι μπορούν να φτιάξουν από το τίποτα. Να ερμηνεύσουν κάτι που δεν έχει υπάρξει ποτέ στο έργο και που δεν υπήρξε ποτέ σε άλλη παράσταση. Ολότητα επί σκηνής είναι ο Ταρτούφος.

Ταυτότητα Παράστασης

Μετάφραση: Κ.Χ. Μύρης

Σκηνοθεσία: Έλενα Μαυρίδου

Σκηνικά – Κοστούμια: Πάρις Μέξης

Μουσική: Γιώργος Μαυρίδης

Φωτισμοί: Περικλής Μαθιέλης

Βοηθός σκηνοθέτη: Τάσος Νίκας

Πρωταγωνιστούν οι Ιωάννης Τσορτέκης, Ιωάννα Παππά, Μάξιμος Μουμούρης, Βασιλική Τρουφάκου, Χριστίνα Τσάφου, Βαγγέλης Αλεξανδρής, Ιζαμπέλλα Φούλοπ, Ρένος Ρώτας, Σόλων Τσούνης, Στέργιος Κοντακιώτης, Στάθης Γεωργαντζής.

* Για εισιτήρια εδώ.