Κατερίνα Βρανά: «Το περιπολικό ας γίνει ταξί εν ανάγκη»
Με αφορμή την παράσταση «Χάρηκα!», που έρχεται στο θέατρο Βράχων, η δημοφιλής κωμικός μιλά για το stand-up, την ορατότητα και όσα θα ήθελε να δει να αλλάζουν γύρω μας.
Η Κατερίνα Βρανά έχει έναν δικό της τρόπο να μιλά για τα δύσκολα: τα κοιτάζει κατάματα και, κάπου ανάμεσα στην ειλικρίνεια και το χιούμορ, βρίσκει την αφορμή για ένα αστείο. Μετρώντας δέκα χρόνια στο stand-up πιστεύει ότι ήρθε η στιγμή να γνωριστούμε ξανά. Έτσι, επιστρέφει με την παράσταση «Χάρηκα!» στο θέατρο Βράχων, την Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου, για μια βραδιά γεμάτη ιστορίες από την καθημερινότητά της, απρόοπτα, σκέψεις και, όπως λέει η ίδια, «πίτσι-πίτσι». Η παράσταση, που έγινε γίνει sold out σε Αθήνα, Βιέννη και Ολλανδία, είναι για την κωμικό μια ευκαιρία να συναντήσει ξανά το κοινό της και να μοιραστεί μαζί του «καναδυό πραγματάκια» που έχουν συμβεί τελευταία.
Με αφορμή την επετειακή παράσταση, η Κατερίνα Βρανά μίλησε στο Exodos για αυτήν τη δεκαετία στη σκηνή, τα θέματα που εξακολουθούν να θεωρούνται ταμπού και τον τρόπο με τον οποίο το χιούμορ μπορεί να ανοίξει συζητήσεις που δεν είναι πάντα εύκολες. Μιλήσαμε ακόμη για την ορατότητα των ανθρώπων που ζουν με κάποια αναπηρία αναπηρία και την προσβασιμότητα, όχι μόνο για το κοινό αλλά και για τους ίδιους τους καλλιτέχνες, για όσα έχουν αλλάξει και για όσα παραμένουν ίδια, αλλά και για την κοινωνία και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε ο ένας τον άλλον.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Τι έχει αλλάξει μέσα σε αυτά τα δέκα χρόνια πάνω στη σκηνή;
Βασικά, ότι δεν κινούμαι πολύ πάνω στη σκηνή πια. Δεν έχω καλή περιφερειακή όραση, οπότε δεν βλέπω καθαρά το τέλος της σκηνής και λέω να μην βρεθώ αγκαλιά με το κοινό. Ως κωμικός, έχω μεγαλώσει, έχω ωριμάσει και νομίζω ότι έχω γίνει και καλύτερη, καθαρά επειδή έχουν περάσει και σχεδόν δέκα χρόνια.
Νιώθεις όμως ότι έχεις και μεγαλύτερη ελευθερία πλέον, με την έννοια να θίξεις ακόμα περισσότερα θέματα;
Αυτό δυστυχώς το νιώθω από την αρχή! Έχω την άνεση να πω τα πάντα. Δεν ξέρω αν είναι καλό, γιατί καμιά φορά ξεχνιέμαι και μοιράζομαι πολύ προσωπικά πράγματα με το κοινό. Το αγαπημένο μου παράδειγμα είναι μια παράσταση στη Θεσσαλονίκη που άρχισα να τους λέω «έχω περίοδο σήμερα και δεν καταλαβαίνεται πώς αιμορραγώ» και, ενώ οι κοπέλες γελούσαν, οι άντρες δεν μπορώ να πω ότι νιώσανε φουλ βολικά.
Ίσως είναι ένας ωραίος τρόπος η κωμωδία να ανοίξουμε θέματα που -και κακώς, τις περισσότερες φορές- νιώθουμε άβολα να τα συζητάμε.
Γενικά, τα ταμπού είναι από τα αγαπημένα μου θέματα για να κάνω χιούμορ και να τα αποδομώ. Έχουμε πάρα πολλά ταμπού και στερεότυπα που μας δεσμεύουν και μας δυσκολεύουν τη ζωή, ενώ είναι τελείως ηλίθια και, αν τα κοιτάξεις και από μια απόσταση, είναι και αχρείαστα! Είναι που είναι δύσκολη η ζωή, γιατί να παλεύεις με φαντάσματα;
To κοινό έρχεται σίγουρα σε μια παράσταση stand-up για να γελάσει, αλλά ελπίζεις ότι φεύγει με κάτι περισσότερο από την ανακούφιση που φέρνει η κωμωδία και το γέλιο;
Η κατεξοχήν δουλειά του κωμικού είναι η ψυχαγωγία. Τώρα, το αν θα ήθελα το κοινό να αναπτύξει σκέψεις ή να ακολουθήσει τον δικό μου προβληματισμό, αυτό έρχεται σε δεύτερο χρόνο. Πρώτα είναι να περάσουν όλοι καλά και να γελάσουν.
Και πώς σου φαίνεται ότι έχει αλλάξει το κοινό στις παραστάσεις, μιας και η stand up σκηνή της Ελλάδας είναι μία σχετικά νέα σκηνή; Έχει γίνει πιο απαιτητικό;
Μας επηρέασε πάρα πολύ ο Covid! Ασχολούμαστε με κάτι που δουλεύει μόνο live ή, στην καλύτερη, από βίντεο που έχει βιντεοσκοπηθεί σε live. Το ότι δεν μπορούσαμε να παίξουμε live ή στη συνέχεια που παίζαμε σε ανοιχτά σινεμά με τους θεατές μέσα σε αυτοκίνητα ήτανε παλούκι. Και αυτό μας επηρέασε πάρα πολύ. Μας δυσκόλεψε και νομίζω πήγε τη σκηνή πίσω, καθυστέρησε δηλαδή την ανάπτυξή της κατά δύο-τρία χρόνια. Και άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο δουλεύουμε. Νομίζω ακόμα δεν έχουμε συνέλθει πλήρως από αυτό. Γιατί ήμασταν σε πολύ καλή άνθηση πριν την πανδημία.
Τουλάχιστον, τα τελευταία χρόνια βλέπουμε μία ποικιλομορφία στη σκηνή: νέες φωνές και διαφορετικούς ανθρώπους, περισσότερες γυναίκες…
Ναι, αλλά ακόμα βασιζόμαστε στη solo παράσταση και το stand up comedy διεθνώς δεν χτίζεται πάνω στις solo παραστάσεις, όπως βλέπουμε τα specials στο Netflix και το Youtube. Αυτό που εξελίσσει τις σκηνές ανά τον κόσμο είναι βραδιές με τέσσερις-πέντε κωμικούς.
Άρα, μας λείπουν οι χώροι που θα φιλοξενήσουν τέτοιες βραδιές;
Ναι, αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Έχουμε μάθει στο κοινό μας να ξεκινά από τις solo παραστάσεις, ενώ είναι πολύ διαφορετικό να ακούσεις σε μια παράσταση να ακούσεις πολλές διαφορετικές φωνές και από εκεί και πέρα, αν ξεχωρίσεις κάποια κείμενα και σου αρέσει ένας κωμικός, πας και τη σόλο του παράσταση. Αλλά είναι πολύ ωραίο να πας σε μια βραδιά και να ακούσεις τέσσερις διαφορετικούς κωμικούς που θα κάνουν διαφορετική κωμωδία με εισιτήριο που είναι ίσης αξίας με το να πας να δεις σόλο παράσταση. Και η κωμωδία έτσι αναπτύσσεται, με mixed line-up βραδιές. Βλέπει ο ένας τον άλλον, εμπνέεσαι, μιλάς, κάνεις παρέα, αναλύεις τα αστεία σου, έχεις βοήθεια από πολλούς συναδέλφους σου… Έτσι χτίζεται πιο καλά η σκηνή. Και δυστυχώς αυτή τη στιγμή εμείς πάσχουμε πάρα πολύ σε αυτό.
Δεν το είχα σκεφτεί ότι αυτό ήταν ένα από τα πρόβλημα της stand-up σκηνής, αλλά το ακούω – θέλει ομαδικότητα.
Θέλει ομαδικότητα και θέλει χρόνο για να μπορέσεις να χτίσεις καινούργιο υλικό. Καθετί το δοκιμάζεις δεκάλεπτο-δεκάλεπτο. Αλλιώς το αναγκαζόμαστε να το δοκιμάζουμε απευθείας μέσα από την παράστασή μας ή κάνοντας βραδιές δοκιμής υλικού πολύ περισσότερες απ’ όσες θα χρειαζόταν κανονικά.
Υπάρχει κάποιο αστείο που ενώ λειτουργεί πολύ καλά με τους Έλληνες δεν δουλεύει με τίποτα στο εξωτερικό;
Το πιο γνωστό μου κομμάτι στα ελληνικά, «Το μενού της ταβέρνας». Δεν δουλεύει για κανέναν λόγο στα αγγλικά. Δεν μπορείς να πεις «αρνάκι στον φούρνο»…
Η παράσταση που θα παρουσιάσεις στο Θέατρο Βράχων υπόσχεται «πίτσι-πίτσι» και ιστορίες που ίσως το κοινό σου δεν ξέρει. Υπάρχει κάτι που σε εξέπληξε ακόμα κι εσένα την ίδια όταν αποφάσισες να το βάλεις μέσα στην παράσταση και να το μοιραστείς;
Ο μεγάλος μου καημός είναι ότι στην Ελλάδα, λόγω έλλειψης εξοικείωσης με θέματα αναπηρίας, πάρα πολύς κόσμος πιστεύει ότι οι σωματικά ανάπηροι έχουμε και κάποια νοητική βλάβη. Στην περίπτωση μου, ας πούμε, αν κάποιος δεν με γνωρίζει ως κωμικό, τυχαίνει να πιστεύει κάτι τέτοιο. Και όταν κάνω κάποιον αστείο, δεν το καταλαβαίνουν καν ότι κάνω πλάκα. Αυτό, ακόμα και τώρα, με σοκάρει όταν το συζητάω. Θα έπρεπε να το έχουμε ξεπεράσει. Οπότε, κυρίως αυτό…
Μιας και φεύγουμε λίγο από τα της σκηνής, ήθελα να μιλήσουμε για τη δολοφονία του 20χρονου Θοδωρή Καραμπαμπά στο Άργος.
Καλό θα ήταν η αστυνομία να μην κυνηγά ανθρώπους ούτε να τους πυροβολεί, το βρίσκω ακραίο αυτό που έχει συμβεί. Δεν ξέρω αν συμφωνείς.
Ακραίες είναι όλες οι δολοφονίες, ειδικά όταν γίνονται από τους θεσμούς του κράτους. Αλλά και όσο ακολούθησαν μετά, στον δημόσιο διάλογο και από ανθρώπους σε θεσμικές θέσεις κιόλας, πέρα απ’ όσα διαβάσαμε στα social media…
Όταν βλέπω τον δήμαρχο να βγαίνει και να λέει «Στέκομαι δίπλα στην οικογένεια των αστυνομικών σε αυτή τη δύσκολη στιγμή», το μόνο που σκέφτομαι είναι «Πας καλά;;». Για άλλη μια φορά αποδεικνύεται ότι η αστυνομία έχει φοβερή έλλειψη εκπαίδευσης και ενώ η γενίκευση κατά κανόνα και το τσουβάλιασμα δεν μ’ αρέσει, αλλά όταν ζεις σε μια κοινωνία που έχει συγκεκριμένα ταμπού και στερεότυπα, τα οποία όχι μόνο επιβεβαιώνονται αλλά πολλαπλασιάζονται, είναι μονόδρομος… Αν δεν υπάρξει αναγνώριση, αποδόμηση, εκπαίδευση, δεν θα διορθωθεί. Το ότι δεν συναντάς ΑΜΕΑ στον δημόσιο χώρο δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν, αλλά ότι δεν έχουν πρόσβαση. Όσο δεν υπάρχει πρόσβαση, δεν είμαστε καν ορατοί και όσο δεν μας βλέπει η κοινωνία, δεν μας λαμβάνει υπόψιν, οπότε δεν υπάρχει πρόληψη για τέτοια περιστατικά. Είναι ένας φαύλος κύκλος! Σε μια κατεξοχήν τουριστική πόλη δεν υπάρχει καν δρόμος για τους τουρίστες και τις βαλίτσες τους – πόσο μάλλον για γονείς με καροτσάκια ή ανθρώπους σε αμαξίδια. Δηλαδή, έλεος!
Υπάρχει μια συνεχής καταπίεση, τι θα πει ο κόσμος, να είσαι τέλειος… Δεν τα μπορώ αυτά! Κανείς δεν είναι τέλεια. Όλοι περνάμε δύσκολα ανά φάσεις. Το να μην μπορείς να μιλήσεις ανοιχτά για προβλήματα είναι γελοίο- τα προβλήματα όταν τα συζητάς και τα μοιράζεσαι ελαφραίνουν. Ότι πρέπει να είμαστε ανά πάσα στιγμή κάπως, που θεωρεί η κοινωνία καθωσπρέπει, είναι γελοίο και είναι παλιό. Κάποτε είχε κάποιο λόγο που υπήρχε, κάτι εξυπηρετούσε. Τώρα δεν εξυπηρετεί τίποτα. Απλώς βάζει έξτρα εμπόδια χωρίς λόγο.
Έχουν υπάρξει τουλάχιστον βήματα για την προσβασιμότητα στον πολιτισμό;
Πάρα πολύ μικρά. Και αυτά που έχουν γίνει αφορούν ΑΜΕΑ στο κοινό, όχι στη σκηνή. Δεν μπορώ να παίξω στα θέατρα της Αθήνας: η σκηνή δεν έχει πρόσβαση, τα καμαρίνια έχουν σκαλιά, δεν υπάρχουν τουαλέτες. Οι μόνες σκηνές που δεν έχω κανένα πρόβλημα να παίξω είναι όλες κι όλες τέσσερις: τα δύο μεγάλα ιδρύματα [σ.σ. Στέγη Ωνάση, ΚΠΙΣΝ] το Εθνικό- μόνο το κτήριο Τσίλλερ- και το Ωδείο Αθηνών. Σε άλλα θέατρα πρέπει να μπει ράμπα, να αλλάξουν κάτι, να σηκωθώ να περπατήσω… Μπορώ να καταπιεστώ γιατί δεν έχω άλλες επιλογές, αλλά δεν είναι κατάσταση αυτή. Για το κοινό υπάρχει πρόσβαση τουλάχιστον στα μισά θέατρα.
Έχουμε δοκιμάσει να κάνουμε και καθολικά προσβάσιμες παραστάσεις με νοηματική και υπέρτιτλους – στο stand-up είναι παλούκι και πολύ ακριβό. Το να γίνει καθολικά προσβάσιμο ένα κατάστημα Σκλαβενίτης ή Zara είναι βιώσιμο. Ενώ, μια μικρή μπουτίκ κάπου στα Τρίκαλα ή μια μικρή σκηνή, όχι. Εκεί πρέπει να βοηθήσει το κράτος.
Εδώ που είμαστε είναι μάλλον προτεραιότητα το κράτος να φροντίσει να μην σκοτώνονται παιδιά στο φάσμα του αυτισμού από αστυνομικούς.
Συμφωνώ απολύτως. Και ξέρεις, σε μια χώρα δέκα εκατομμυρίων το κράτος δεν είναι κάποιοι άσχετοι. Οι πολιτικοί μας είναι συχνά συγγενείς -ο μπατζανάκης, ο νονός, ο φίλος του ξαδερφού κ.ο.κ. Ας ξεκινήσουμε απ’το να μην αλληλοσκοτωνομάστε και να καταλάβουμε ότι το περιπολικό έχει έρθει η ώρα να γίνει ταξί εν ανάγκη. Την κοπέλα τότε [σ.σ. η Κυριακή Γρίβα, που δολοφονήθηκε εξώ από το Α.Τ. Αγίων Αναργύρων, λίγα λεπτά αφότου είχε ζητήσει βοήθεια και προστασία από τις αρχές] έπρεπε να την είχαν σώσει. Τον Θοδωρή το ίδιο. Η δουλειά της αστυνομίας είναι να προστατεύει τον κόσμο. Δεν θα έπρεπε να γίνονται έξω από τμήματα γυναικοκτονίες, ούτε να υπάρχουν καταγγελίες για βιασμούς από αστυνομικούς. Αν μπορούμε να είμαστε λίγο πιο άνθρωποι ο ένας με τον άλλον, λίγο πιο «γούτσου»… Δεν είναι ανάγκη να τον συμπαθείς τον άλλον.
