Ο χαμένος αυθορμητισμός της Αθήνας

Συλλαμβάνω μερικές φορές τον εαυτό μου να ανατρέχει σε γεγονότα που συνέβησαν πριν από μια δεκαετία. Σαν χθες μου φαίνεται το 2016 και όμως από τότε έχουν μεσολαβήσει τόσα πολλά που φαντάζει ταυτόχρονα και πολύ μακρινό. Φέρνω στο μυαλό μου την Αθήνα του 2016 και φυσικά τη ζωή μου και τις αναμνήσεις μου μέσα σε αυτήν. Η Αθήνα την εποχή εκείνη είχε χτυπηθεί αλύπητα για συναπτά έτη από την οικονομική κρίση και αυτό είχε αφήσει το αποτύπωμά του στην πόλη. Ταυτόχρονα, όμως, άρχισε να προσελκύει και το ενδιαφέρον ανθρώπων του εξωτερικού που έβλεπαν στην Αθήνα μια πόλη οικονομικά προσιτή που δίνει πολλά ερεθίσματα στους κατοίκους και τους επισκέπτες της. Το σλόγκαν «Athens is the new Berlin» που επικρατούσε τότε υπονοούσε με μια κάπως φιλόδοξη σύγκριση πως η Αθήνα – όπως και το Βερολίνο – αποτελούσε ένα φιλόξενο καταφύγιο για ανήσυχα και καλλιτεχνικά πνεύματα.

Το graffiti του Cacao Rocks – κατά κόσμον Ιάσονα Μέγκουλα – που βρίσκεται εδώ και αρκετά χρόνια στο Μοναστηράκι «παίζει» με το σλόγκαν αυτό της εποχής αλλάζοντας τους ρόλους. «Berlin is the new Athens», λέει κάπως σκωπτικά, και η θέασή του σήμερα με βάζει σε αρκετές σκέψεις. Η Αθήνα δεν έγινε φυσικά το νέο Βερολίνο αλλά ίσως και η σύγκριση να την αδικεί μιας και η Αθήνα θα πρέπει να αξιολογείται σύμφωνα με τους δικούς της όρους και τις δικές της συνθήκες. Αυτό όμως που μάλλον δημιούργησε αυτήν την σύγκριση ήταν ένας αυθορμητισμός της πόλης που αν μη τι άλλο την έκανε γοητευτική στα μάτια των ξένων, μια αίσθηση που αποκόμισα κι εγώ για το Βερολίνο όταν είχα την χαρά να το επισκεφτώ το 2016.

Σαφέστατα, τα ζητήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η πόλη δεν απουσίαζαν τότε: τα προβλήματα στις υποδομές, τους δρόμους και τα πεζοδρόμια, η καθαριότητα και ένα γενικότερο έλλειμμα φροντίδας για τους δημόσιους χώρους ήταν και τότε παρόντα. Στα μάτια πολλών, όμως, ανθρώπων που αποφάσιζαν να δημιουργήσουν τη βάση τους στην Αθήνα από το εξωτερικό, τα προβλήματα αυτά αντισταθμίζονταν από άλλα πλεονεκτήματα: με φθηνή στέγη και χαμηλά κόστη μπορούσαν να ενταχθούν σε μια πόλη που πάντα κάτι συμβαίνει και αποτελεί πηγή έμπνευσης.

Το αφήγημα της Αθήνας του 2016

Δεν υπάρχει καμία διάθεση εξιδανίκευσης για την Αθήνα της εποχής, ήταν όμως σαφές πως η πόλη σιγά σιγά προσπαθούσε να αφήσει πίσω της τα πολύ δύσκολα χρόνια της κρίσης και αναζητούσε να γυρίσει σελίδα. Το αφήγημα λοιπόν πως η Αθήνα αρχίζει κάπως και ορθοποδεί, είναι προσιτή και έχει ενδιαφέρον άρχισε να κερδίζει έδαφος. Από τότε η Αθήνα, στον απόηχο της οικονομικής κρίσης, προσέλκυσε έντονο επενδυτικό ενδιαφέρον και με κύρια οχήματα το real estate και τον τουρισμό, άλλαξε και συνεχίζει να αλλάζει πρόσωπο.

Το ξένο ενδιαφέρον, λοιπόν, διευρύνθηκε αρκετά πέρα από το κοινό αυτό που είδε στην Αθήνα καλλιτεχνικά ερεθίσματα και ένα προσιτό καταφύγιο. Ο δε αυθορμητισμός της θα λέγαμε ότι περιορίστηκε αρκετά. Το στεγαστικό πρόβλημα και η ακρίβεια αποτελούν, όπως και στην υπόλοιπη Ευρώπη φυσικά, ένα καίριο θέμα και για την Αθήνα και, παρά τις ομολογουμένως εντυπωσιακές αστικές μεταμορφώσεις που λαμβάνουν χώρα δεξιά κι αριστερά, τα προβλήματα στις υποδομές, την καθαριότητα και την μετακίνηση παραμένουν, αν όχι οξύνονται σε πολλές περιπτώσεις. Δημιουργείται, έτσι, η αίσθηση πως η πρόοδος στα ζητήματα της πόλης είναι κάπως ασύμμετρη.

Προκαλεί ενδιαφέρον το πώς, με την πάροδο των χρόνων, ένα έργο όπως το graffiti του Cacao Rocks στο Μοναστηράκι μπορεί να δημιουργήσει νέες αναγνώσεις στο σήμερα. Η Αθήνα του 2016 και του 2017 μπορεί να δημιουργούσε συνειρμούς με το Βερολίνο σχετικά με το πόσο ανοιχτή και προσιτή ήταν στο να στεγάσει ανήσυχα πνεύματα με χαμηλό κόστος. Από τότε, η συζήτηση γύρω από το φαινόμενο του εξευγενισμού (gentrification) των γειτονιών έχει βάλει και τις δύο πόλεις στο κάδρο. Μήπως, υπό αυτό το πρίσμα, το «Berlin is the new Athens» δεν ακούγεται πια τόσο ειρωνικό;